Wetenschap - 26 februari 2015

Gefascineerd door de schoonheid van de natuur

tekst:
Alexandra Branderhorst

Natuurfotograaf en –filmmaker Ruben Smit brak landelijk door met zijn filmwerk voor De Nieuwe Wildernis. Hij is in Wageningen opgeleid en gepromoveerd en wil dat filmmakers samen met Wageningse wetenschappers aan nieuwe natuurfilms gaan werken.

De grootste verdienste van De  Nieuwe Wildernis is dat mensen de  natuur weer leerden waarderen in  een tijd dat natuur bij het grofvuil  werd gezet’, vertelt Ruben Smit,  die het filmwerk deed voor de  prijswinnende natuurfilm over de Oostvaarderplassen  uit 2013. De film trok 700.000 bezoekers  en het gelijknamige educatieve project bereikte  300.000 basisschoolleerlingen. 

Hoe was het om De Nieuwe Wildernis te maken?
‘Nu pas krijg ik een gevoel van trots als ik terugkijk,  eerst werd ik vooral heel moe. De film was  echt een beproeving, zowel fysiek, privé als  financieel. Twee jaar voor de film uitkwam,  zaten we al bij Pauw & Witteman aan tafel om  erover te vertellen. Nederland heeft geen traditie  op dit gebied en de verwachtingen waren torenhoog.  Ik voelde die verantwoordelijkheid helemaal  op mijn schouders terechtkomen. Daar  kwam bij dat de commerciële belangen groot  waren. Met mijn eigen productiehuis wil ik  mooie films maken die ergens over gaan, niet  alleen om er geld aan te verdienen.’  \

En je wil meer gaan samenwerken met  Wageningen University?
‘De BBC heeft een aparte afdeling in Bristol,  waar wetenschappers en filmmakers samenwerken  aan natuurdocumentaires. In navolging  daarvan heb ik de Natural History Unit NL  (NHU Nederland) opgericht. Ik ben in overleg  met Wageningen University over de vestiging  van de NHU op de campus. Ik wil een kweekvijver  creëren waarin studenten kunnen leren  over beeldcommunicatie, een vakgebied in  ontwikkeling. Ook wil ik natuurfilms maken  die op wetenschappelijke kennis vanuit de universiteit  stoelen.’ 

Wil je zelf nog wel camerawerk doen? 

‘Mijn rol verschuift steeds meer van filmmaker  naar regisseur en producent. Het is leuk om  meerdere producties te bedenken en inhoudelijk  verantwoordelijk te zijn. Het filmen zelf is  altijd afzien en met zware spullen sjouwen.  Laatst maakten we luchtopnamen met een  drone op zandplaat de Razende Bol bij Texel.  Het tij kwam sneller opzetten dan verwacht en  we moesten naar de boot sprinten. Ik stond als  laatste tot mijn schouders in het water en hield  de camera boven mijn hoofd. Dat was erg spannend.  Ik vind het resultaat geweldig, maar het  maken zelf is een soort biatlon.’ 


14-15 MMZS_2015-4038KLEIN.jpg

DE LOOPBAAN VAN RUBEN SMIT  Van 1991 tot 1996 studeerde Smit Bosbouw in Wageningen  en in 2000 promoveerde hij op onderzoek  naar de effecten van begrazing door edelherten op de  vegetatie. Naast zijn werk als universitair docent  publiceerde Smit foto’s en columns in bladen als Roots  en National Geographic. Zijn foto van parende padden  werd bekroond bij de jaarlijkse BBC Wildlife fotowedstrijd  in 2005. Vervolgens werd Smit voltijd natuurfotograaf  en ging hij ook filmen, onder meer voor  BuitenGewoon van TV Gelderland en Vara’s Vroege  Vogels. In 2013 verscheen De Nieuwe Wildernis, die hij  regisseerde. Inmiddels heeft Smit zijn eigen productiehuis.  Eind dit jaar komt de tv-serie De Levende  Rivier uit en hij werkt nu onder meer aan een film  over de Waddenzee. Zie www.rubensmit.nl en  www.rubensmitproductions.nl. 


Hoe is je fascinatie voor natuur ontstaan?
‘Toen ik 12, 13 was, zocht ik de eenzaamheid op  en zwierf ik rond in de Amsterdamse Waterleidingduinen,  vlakbij Heemstede waar ik  opgroeide. Op mijn dertiende, als jongste  onderzoeker ooit, telde ik broedvogels voor een  landelijk onderzoek naar de gevolgen van begrazing  door runderen. Van huis uit ben ik ongelofelijk  nieuwsgierig. Ik zocht altijd naar het  waarom. Daarnaast ben ik heel visueel ingesteld.  Ik zag een keer een paar boomvalken die  hun jongen libellen voerden. Had ik nu maar  een fotocamera, dacht ik. Toen verkocht ik op  mijn veertiende mijn modelspoorbaan, nam  een krantenwijk en kocht voor 300 gulden mijn  eerste spiegelreflexcamera. Later, als docent,  gebruikte ik in colleges eigen beeldmateriaal.’ 

Toch was een universitaire loopbaan  uiteindelijk niet wat je ambieerde? 
‘Ik was zo’n zes jaar universitair docent in Wageningen.  Langzamerhand merkte ik dat ik de  fascinatie voor de natuur waar het mee begon,  kwijtraakte. Onderzoekers graven steeds dieper,  maar the bigger picture raakt uit zicht. Terwijl ik  juist die holistische kijk koester. Bovendien kon  ik mijn kunstzinnige kant niet kwijt. Esthetiek  is ook wat onderzoekers drijft. Er is een rare  tweedeling tussen kunst en wetenschap. Maar  als je die fascinatie voor schoonheid niet hebt,  kun je je niet verdiepen in de materie.’ 

Je wordt geroemd om je eigen stijl. Wat  kenmerkt jouw stijl? 
‘Het gebruik van licht, scherpte/onscherpte en  sfeer. Eerst moeten de compositie en het licht  goed zijn. Vervolgens moet het iets vertellen.  Wat doet een dier precies, en waarom? Als ik  dieren zie, kan ik er in heel korte tijd het verhaal  uithalen. Dat komt door mijn Wageningse  achtergrond en wetenschappelijke kennis.  Momenteel schiet ik beelden in de Waddenzee.  In een kolonie grijze zeehonden spotte ik een  zeehondenjong dat net verlaten was door zijn  moeder. Na drie weken moeten zeehonden  zichzelf namelijk leren reden. Ik wil dat zo filmen  dat je door de oogopslag heen de wanhoop  van die verweesde zeehond kunt voelen.  Ik zoek de ziel van een dier, door heel goed te  kijken en me in het dier te verplaatsen.’ 

Is dat geen vermenselijking van dierlijke  emoties?
‘Het is geen Disney-verhaal. Ik zoek altijd naar  een wetenschappelijke onderbouwing van het  verhaal dat ik film. Die jonge zeehond zit op  dat moment echt te balen, gedragswetenschappers  bevestigen dat.’ 

Ga je nog weleens met een fototoestel op pad?
‘Nee, ik zit absoluut in een andere fase.  Momenteel denk ik alleen nog in grote projecten.  Ik kan niet meer los een mooi beeld  maken. Maar het zou een mooi streven zijn om  dat op een gegeven moment weer te doen.  Soms denk ik er weleens over om iets heel  anders te doen, zoals kinderboeken schrijven.  Wel over natuur uiteraard.’ 

foto: Melchert Meijer zu Schlochtern

Ruben Smit spreek bij de Dies Natalis  Op 9 maart viert Wageningen University haar  97-e Dies Natalis (Latijns voor geboortedag).  De viering staat dit jaar in het teken van natuur  en biodiversiteit en de relatie met voedselzekerheid  en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen.  Keynote speaker Ruben Smit houdt  een inleiding over ‘fascinerende natuur’.  Ook vertellen enkele jonge wetenschappers  over hun onderzoek.  De Dies Natalis is op maandag 9 maart in theater  de Junushoff.  Opgave via: www.wur.nl/dies



Re:ageer