Wetenschap - 6 maart 2018

'Dierenleed Oostvaardersplassen even groot als in andere natuur'

tekst:
Stijn van Gils
31

De discussie rondom de Oostvaardersplassen is dit jaar heftiger dan in eerdere jaren. Wageningse wetenschappers kijken gefascineerd toe hoe de waarden van ecologen en dierenrechtenactivisten botsen.

© Cermivelli (Flickr.com)

Actievoerders zijn woest over het beleid in het natuurgebied waar edelherten, heckrunderen en konikpaarden op zichzelf zijn aangewezen en nu moeite hebben om voldoende voedsel te vinden. Sommige activisten voeren stiekem hooi bij. Enkele boswachters werden zelfs bedreigd.

Hypermodern
Bram Büscher, hoogleraar Sociologie van Ontwikkeling en Verandering, vindt de huidige discussie over het gebied fascinerend. Hij onderzoekt de relatie tussen mens en natuur op allerlei plekken in de wereld.

‘Het lijkt iets hypermoderns. Volgens mij is het een clash tussen natuurbehoud aan de ene kant en dierenrechtenactivisme aan de andere kant. Ik kan begrijpen dat mensen de Oostvaardersplassen geen wilde natuur vinden omdat er een hek omheen staat. Maar de heftigheid van de emoties, die vind ik wel wat ver gaan. Misschien komt het door de afstand die mensen tot wild hebben.’

Bijbelse wetten
Matthijs Schouten, buitengewoon hoogleraar natuurbeheer in Wageningen en de huisfilosoof van Staatsbosbeheer, ziet in het protest van de actievoerders ‘Bijbelse wetten’ terugkomen. ‘Ik zie de christelijke rentmeestergedachte. Daarbij heersen wij over het dier, maar zijn we er ook verantwoordelijk voor. We moeten goed voor het dier zorgen om het uiteindelijk te mogen doden en op te eten.’

Je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden
Matthijs Schouten

Daar tegenover staat een ecocentrisch natuurbeeld, legt Schouten uit. Daarbij is de mens zelf een onderdeel van de natuur. In dat natuurbeeld is er geen behoefte om de natuur te domineren. ‘Maar je moet de natuur ook niet beschadigen.’

Uit het onderzoek van Schouten blijkt dat het ecocentrische natuurbeeld de afgelopen jaren in populariteit toenam, ten koste van de rentmeestersgedachte. Hoe het komt dat in de Oostvaardersplassen juist de rentmeestersgedachte aan populariteit lijkt winnen, weet hij niet precies. ‘Maar je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden. De heftige reactie heeft volgens mij te maken met het ongemak dat we als samenleving voelen bij de omgang met dieren.’

Botsende uitgangspunten
Ook volgens Hugh Jansman, onderzoeker bij Wageningen Environmental Research, zijn het waarden die met elkaar botsen in de Oostvaardersplassen. ‘Als je de mens als heerser ziet, die boven de dieren staat en er dus verantwoordelijk voor is, dan is individueel dierenwelzijn belangrijk. Zie je dit als een natuurgebied waar deze dieren leven, dan is het vooral belangrijk dat de populatie sterk is.’

Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien
Hugh Jansman

En die twee uitgangspunten gaan volgens hem niet hand in hand. ‘Vanuit evolutionair oogpunt maakt het niet uit als sommige dieren dood gaan. Sterker nog, het is vanuit natuurlijke selectie juist goed als niet alle dieren meedoen aan voortplanting. Op de Veluwe, waar elk jaar op willekeurige basis veel dieren worden geschoten, zie je dat vrijwel alle dieren zich voortplanten, dus ook de zwakkeren. In de Oostvaardersplassen krijgt slechts 20 procent van de hinden een kalf en dat leidt tot een veel sterkere populatie. In ons onderzoek zien we dat genetische variatie in de Oostvaardersplassen gezonder is dan op de Veluwe.’

Volgens Jansman lijden de dieren in de Oostvaardersplassen niet meer dan in andere natuur. ‘Ik zie niet wat het verschil in lijden is tussen heckrunderen die geen eten kunnen vinden en de miljoenen muizen in het rivierengebied die omkomen als een rivier overstroomt.’ Het is vooral de zichtbaarheid van leed die volgens Jansman verschilt. ‘Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien. In de Oostvaardersplassen is het tijdens de zomer een 10 en in de winter een 4, maar gemiddeld is er geen verschil.’

Lees meer:

Re:acties 31

  • Wies Telling

    Waarom kan het kotterbos niet bij de oostvaarderplassen worden toegevoegd.

    Reageer
  • Nico Dijkshoorn

    Blijkbaar snappen sommige wetenschappers niet dat veel mensen héél erg kwaad, dus echt héél erg kwaad worden door de stelselmatige dierenmishandeling in de Oostvaardersplassen door een overheidsdienst.

    Reageer
  • Esther

    ai daar wordt de "christelijke rentmeestergedachte" weer genoemd, wat trouwens helemaal geen bijbelse opvatting is. In ieder geval niet zoals hij hier wordt uitgelegd... Ik mis een beetje in de discussie dat veel van de geïntroduceerde dieren, voor de introductie "vee" waren. Waarvoor men een (wettelijke) zorgplicht had. De vraag is kun je je zomaar van die zorgplicht ontdoen. En hoeveel generaties zijn er voor nodig om een dier weer "wild" te maken?

    Reageer
  • Martijn de Jonge

    De grote grazers zijn door menselijk toedoen en een slecht uitgevoerd concept in de Oostvaardersplassen beland. Louwe Kooijman toonde aan de hand van opgravingen al aan dat er nooit grote hoeveelheden paarden en runderen in de lage landen hebben rond gesjouwd. Als je ziet hoeveel er in de Oostvaardersplassen vast raken in de klei of door het ijs zakken wordt dat begrijpelijk. Cis van Vuure toonde voorts aan dat Heckrund en Konik niets met oeros of Tarpan te maken hebben maar het matige gevolg van slecht terug fokken zijn. De herten in de Oostvaardersplassen komen hoofdzakelijk uit Frankrijk en Schotland, het genenpakket is daardoor mooi gevarieerd. Maar noodzaak tot migratie naar de arme zandgronden van de Veluwe ontbreekt geheel. Inmiddels hebben ree, otter, boommarter, bever en ringslang op eigen kracht de OVP bereikt, de grootste bedreiging voor hen zijn een stampede van grote grazers.Op het Oostvaarderswold-traject broedden de laatste blauwe- en grauwe kiekendieven van Flevoland, natuurbeheer is inderdaad soms cynisch. Zeker als de Wereldnatuurfonds directeur nu voor aanleg Oostvaarderswold gaat pleiten terwijl haar organisatie 5 jaar terug eruit gestapt is. De Oostvaarderslassen: Je zou er een film over kunnen maken!

    Reageer
    • Tom Meijer

      Het zijn vooral de paleontologen die zich gespecialiseerd hebben in zoogdieren, slakken en stuifmeelonderzoek die al voordat men dit malle project begon aantoonden dat het parklandschap dat Vera postuleerde er nooit geweest is. Daarnaast zijn er bij het bottenmateriaal uit opgravingen slechts bij hoge uitzondering wat resten van grote zoogdieren gevonden die als jachtbuit geïnterpreteerd konden worden. Het overgrote deel van de botten was afkomstig van de gedomesticeerde dieren zoals boeren die nu ook nog houden. Fossiel stuifmeel geeft aan dat na de introductie van de landbouw het land grotendeels ontbost werd. Er ontstond geen parklandschap. Dat is niet alleen in Nederland zo, dat is gebaseerd op talloze onderzoeken in heel Europa. Iets vergelijkbaars is te zien bij de fossiele landslakken. Na de invoering van de landbouw duikelen de %% bossoorten drastisch omlaag.
      Nu ook blijkt dat in het Oostvaardersplassengebied geen parklandschap ontstaat door de activiteiten van grote grazers kan dat beschouwd worden als een bevestiging van wat op grond van andere kennis al vast stond.
      Ik vind de heisa van een groep mensen die vinden dat er bijgevoerd moet worden behoorlijk overtrokken en zou dat op zich geen argument vinden om dit experiment nu stop te zetten. Maar uit het paleontologische onderzoek in combinatie met het ontstane landschap moet gewoon de conclusie getrokken worden dat de uitkomst van dat experiment nu wel vaststaat: uit begrazing door grote grazers ontstaat geen parklandschap. Dat betekent dat het experiment als afgelopen moet worden beschouwd. Dus de grote grazers er uit en het terrein verder beheren als een bijzonder natuurgebied.

  • Egbert Jonkheer

    Ik kijk in deze tijd ook gefascineerd naar dit soort deskundigen. Mooi voorbeeld van de arrogantie van de wetenschap.

    Reageer
    • Tom Meijer

      Over dit onderwerp bestaat onder wetenschappers bepaald geen concensus en ik vind Uw opmerking over dat mooie voorbeeld dan ook misplaatst.


Re:ageer