Wetenschap - 6 maart 2018

'Dierenleed Oostvaardersplassen even groot als in andere natuur'

tekst:
Stijn van Gils
31

De discussie rondom de Oostvaardersplassen is dit jaar heftiger dan in eerdere jaren. Wageningse wetenschappers kijken gefascineerd toe hoe de waarden van ecologen en dierenrechtenactivisten botsen.

© Cermivelli (Flickr.com)

Actievoerders zijn woest over het beleid in het natuurgebied waar edelherten, heckrunderen en konikpaarden op zichzelf zijn aangewezen en nu moeite hebben om voldoende voedsel te vinden. Sommige activisten voeren stiekem hooi bij. Enkele boswachters werden zelfs bedreigd.

Hypermodern
Bram Büscher, hoogleraar Sociologie van Ontwikkeling en Verandering, vindt de huidige discussie over het gebied fascinerend. Hij onderzoekt de relatie tussen mens en natuur op allerlei plekken in de wereld.

‘Het lijkt iets hypermoderns. Volgens mij is het een clash tussen natuurbehoud aan de ene kant en dierenrechtenactivisme aan de andere kant. Ik kan begrijpen dat mensen de Oostvaardersplassen geen wilde natuur vinden omdat er een hek omheen staat. Maar de heftigheid van de emoties, die vind ik wel wat ver gaan. Misschien komt het door de afstand die mensen tot wild hebben.’

Bijbelse wetten
Matthijs Schouten, buitengewoon hoogleraar natuurbeheer in Wageningen en de huisfilosoof van Staatsbosbeheer, ziet in het protest van de actievoerders ‘Bijbelse wetten’ terugkomen. ‘Ik zie de christelijke rentmeestergedachte. Daarbij heersen wij over het dier, maar zijn we er ook verantwoordelijk voor. We moeten goed voor het dier zorgen om het uiteindelijk te mogen doden en op te eten.’

Je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden
Matthijs Schouten

Daar tegenover staat een ecocentrisch natuurbeeld, legt Schouten uit. Daarbij is de mens zelf een onderdeel van de natuur. In dat natuurbeeld is er geen behoefte om de natuur te domineren. ‘Maar je moet de natuur ook niet beschadigen.’

Uit het onderzoek van Schouten blijkt dat het ecocentrische natuurbeeld de afgelopen jaren in populariteit toenam, ten koste van de rentmeestersgedachte. Hoe het komt dat in de Oostvaardersplassen juist de rentmeestersgedachte aan populariteit lijkt winnen, weet hij niet precies. ‘Maar je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden. De heftige reactie heeft volgens mij te maken met het ongemak dat we als samenleving voelen bij de omgang met dieren.’

Botsende uitgangspunten
Ook volgens Hugh Jansman, onderzoeker bij Wageningen Environmental Research, zijn het waarden die met elkaar botsen in de Oostvaardersplassen. ‘Als je de mens als heerser ziet, die boven de dieren staat en er dus verantwoordelijk voor is, dan is individueel dierenwelzijn belangrijk. Zie je dit als een natuurgebied waar deze dieren leven, dan is het vooral belangrijk dat de populatie sterk is.’

Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien
Hugh Jansman

En die twee uitgangspunten gaan volgens hem niet hand in hand. ‘Vanuit evolutionair oogpunt maakt het niet uit als sommige dieren dood gaan. Sterker nog, het is vanuit natuurlijke selectie juist goed als niet alle dieren meedoen aan voortplanting. Op de Veluwe, waar elk jaar op willekeurige basis veel dieren worden geschoten, zie je dat vrijwel alle dieren zich voortplanten, dus ook de zwakkeren. In de Oostvaardersplassen krijgt slechts 20 procent van de hinden een kalf en dat leidt tot een veel sterkere populatie. In ons onderzoek zien we dat genetische variatie in de Oostvaardersplassen gezonder is dan op de Veluwe.’

Volgens Jansman lijden de dieren in de Oostvaardersplassen niet meer dan in andere natuur. ‘Ik zie niet wat het verschil in lijden is tussen heckrunderen die geen eten kunnen vinden en de miljoenen muizen in het rivierengebied die omkomen als een rivier overstroomt.’ Het is vooral de zichtbaarheid van leed die volgens Jansman verschilt. ‘Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien. In de Oostvaardersplassen is het tijdens de zomer een 10 en in de winter een 4, maar gemiddeld is er geen verschil.’

Lees meer:

Re:acties 31

  • L. Benders

    OVP teruggeven aan de gangbare landbouw, die zorgen veel beter voor hun runderen dan Staatsbosbeheer en hun op hol geslagen biologen. Als de landbouwbedrijven zo omgaan met hun runderen, zogenaamd om de sterkste generatie te laten overleven, dan eindigen ze achter slot en grendel en wordt hen verboden nog runderen te houden. Dit zou met Staatsbosbeheer ook moeten gebeuren; "de vergunning intrekken om de komende 30 jaar nog runderen te houden".

    Reageer
    • Gerrit Dunnewold

      God beware me, dat de oVP teruggegeven gaat worden aan de gangbare landbouw. Nog meer monocultuur, nog meer gifspuiterij. nog meer exportproductie.

  • Astrid Rikmanspoel

    We gaan een rivier die overstroomt en waardoor een grote hoeveelheid muizen omkomt vergelijken met dieren in gevangenschap? Dat kun je toch niet met elkaar vergelijken? Dat zijn twee totaal verschillende situaties.
    Een rivier die overstroomt is overmacht. De situatie OVP is BEDACHT! dat is een hemelsbreed verschil.

    En ja ook in de natuur sterven dieren maar niet in zo grote getallen.

    Dat herten in de natuur willekeurig geschoten worden en daardoor zwakkere populaties ontstaan is ook onzin want ze worden helemaal niet willekeurig geschoten maar ook daar worden selectief de zwakkere of oudere dieren geschoten. In de natuur komen er ook een heleboel om door aanrijdingen of door stropers ( die schieten wel willekeurig natuurlijk ) waardoor de aantallen op peil blijven.

    Verder liggen in de natuur kadavers echt geen maandenlang weg te rotten en leven en grazen deze dieren niet tussen stapels rondslingerend dood hout.

    Bekijk daarnaast de hoeven eens van die dieren. Die zien er vreselijk uit wat er al op duidt dat het gebied niet geschikt is voor hoefdieren omdat de hoeven niet natuurlijk slijten.

    Als je een project als dit op wil zetten had kun je dit alleen slagend maken door ook natuurlijke vijanden uit te zetten.

    Maar hier zetten ze PROOI! dieren uit zonder natuurlijke vijanden dat is bij voorbaat natuurlijk ook al gedoemd om te mislukken.

    En wat voert SBB trouwens aan als excuus op voorstellen om ook natuurlijke vijanden uit te zetten? Nee ze willen geen natuurlijke vijanden zoals de wolf uit zetten omdat ze van mening zijn dat dieren hun eigen leefgebied uit moeten zoeken omdat dat natuurlijker is.

    Maar hoewel ze geen wolven uit willen zetten omdat ze het belangrijk vinden dat dieren hun eigen leefgebied uit zoeken steunen ze ondertussen wel de OVP waar geen van de grote grazers dit gebied zelf! als leefgebied gekozen hebben?

    Best wel heel erg in strijd met elkaar. Wolven hebben dus het recht om hun eigen leefgebied uit te zoeken maar grote grazers niet?

    En dit is natuurlijk?

    In de natuur zoeken dieren namelijk inderdaad hun eigen leefgebied wel uit en trekken ze naar gelang de omstandigheden regelmatig naar andere gebieden wat deze dieren niet kunnen, niks natuurlijke aan dus.

    Ook zullen in de natuur niet zulke grote hoeveelheden grote grazers zo dicht op elkaar leven, ook hier is niks natuurlijks meer aan.

    De reacties van mensen hier op hebben dus niks met rentmeesterschap uit te staan maar is gewoon een reactie op het feit dat ze gewoon aan het lijntje worden gehouden met fabeltjes en excuses dat de OVP natuur zou moeten zijn terwijl het absoluut niet natuurlijk is.

    Reageer
  • Hans Hegeman vrijwilliger bij SBB

    Schrale grond Veluwe voor hert en reewild klopt niet; afgelopen jaren veel loofhout geplant tussen het naaldhout en aanleg van wildakkers met o.a.diverse grassoorten en b.v mais. Gezonde en sterke geweidragers, hinden die sterke kalveren zetten. Oude en zwakke dieren worden afgeschoten= beheer Veluwe. Per 100 hectare 25 - 35 herten.
    OVP excl. Oostvaardersbos, Kottersbos en Hollandse hout ongeveer 6000 hectare waarvan vaste grond met hoge kwaliteit gras door de kleibodem maar veel grazers
    ( telling eind 2017) 5200 stuks, Heckrund, Konik paarden en Herten.
    Veel concurrentie in voedsel voor de grazers door toename en langer verblijf van Grauwe gans, Kol-en Brandgans, Nijlgans en sterke toename van St Jacobskruiskruid in de maanden juli/ augustus . Veel zwakke kalveren bij de Herten en soms veulens bij de Koniks door teveel oude Hinden ( soms guste Hinden die nog fourageren) maar niet meer meedoen aan de voortplanting. Mijn mening is minder grazers in de OVP b.v 1000 tot 1200 dieren plus Beheer

    Reageer
  • Frans Smit

    Met verbazing constateer ik dat beide wetenschappers de rechtlijnigheid in hun redenatie niet doorzetten. In feite draaien zij het verhaal om. Laten we uitgaan van hun idee van het ecocentrische wereldbeeld, de mens als onderdeel van de natuur. Dat betekent dan ook dat de mens niet boven maar naast de dieren staat, op gelijke hoogte. Juist dan zal men niet komen tot het heersen over leven en dood van de dieren, zeker niet zonder dat daar een doel mee gediend is (bv. eigen overleven). Mensen met een dergelijke visie laten de dieren dier zijn, en laten ze niet achter een hek creperen. De helpende hand toesteken is juist de erkenning van de intrensieke waarde van het dier.
    Daarentegen is het juist de mens als heerser van de schepping, die dieren achter een hek laat creperen. Deze mens misbruikt zijn macht.
    De mens die zichzelf als rentmeester van de natuur ziet, ziet zichzelf inderdaad ook als het sluitstuk van de schepping, maar gebruikt die positie om voor de schepping te zorgen. Hij misbruikt zijn positie niet.
    Rentmeesters en ecocentristen komen vaak tot dezelfde handelswijzen. Zij laten dieren in hun waarde.

    Reageer
  • T. Tiggelaar

    Hoewel ter vergelijking een bison in Amerika honderden kilometers heen en weer trekt op zoek naar voedsel moet het 'wild' hier maar creperen en toekijken hoe het gras groeit aan de andere kant van het hek. Dankzij een batterij aan subsidiesponzen wordt dit in stand gehouden, angstig om hun luizenbaantje te verliezen uiteraard.

    Een paar jaar geleden ben ik in het vroege voorjaar in de ovp geweest. Het stonk er gewoon naar rottend vlees. Overal hingen er vliegenvallen. Uiteraard voor een mooi subsidieproject.

    Reageer
  • Joost Oosterbaan

    De Oostvaardersplassen hebben nooit een zelfregulerend systeem
    kunnen zijn omdat het een incompleet ecosysteem is en was vanaf het begin. De complete voedselpyramide, kenmerkend voor een ecosysteem in evenwicht, is er nooit geweest en kan er ook nooit zijn.
    Heeft niets met rentmeesterschap te maken, maar is een natuurwet.
    In feite is het schandalig dat de dieren in de OVP een speelbal zijn geworden van partijpolitieke spelletjes en mismanagement.

    Reageer
  • Max Werkman

    https://youtu.be/Gkq4EMaf0Okhttps://youtu.be/PTQIJoSQRJQ

    Reageer
  • M.v.Dijk

    Als ik dus lees valt het uithongeren van dieren ook in de Oostvaardersplassen tot een normaal beleid. Dat er zo veel dieren worden afgeknald dat is toch niet normaal. Het is respectloos en inhumaan. Dat er dieren jaarlijks dieren overlijden is niet verkomen. Maar hier gaan dieren dood door verwaarlozing en uithongering.

    Reageer
  • Gerben Poortinga

    Feit blijft "dat er een publiek is". Toen ik in 1981 de konik als wild paard introduceerde, was het daarom zo fijn, dat er nog geen hobbyclub van bestond. Complimenten ook in de paardenvakbladen. Dat maakte het makkelijk, tenminste richting publiek. De onaangenaam felle weerstand zat toen bij de gevestigde ecologen van het RIN, de universiteiten en de bosbouw. Wat is er toch gebeurd dat dit beeld 180 graden gedraaid is ;-)

    Reageer
    • Jeroen

      Wat een elitair visie op de domme mensen die niet in Wageningen werken. Jullie leven over onze belasting centen en doen veel aan navelstaren

      <iframe width="1280" height="720" src="http://embed.vpro.nl/player/?id=WO_VPRO_11737365&profile=vpro&sharing=1" frameborder="0" scrolling="no" allowfullscreen webkitallowfullscreen></iframe>


      Iemand die zulke vragen stel moet je niet los buiten de campus van de WUR. Triest

    • Jeroen

      Beste Gerben

      Dat kan ik je proberen uit te legen.

    • Tom Meijer

      'Het' beeld is niet 180 gedraaid. Althans niet bij iedereen. De paleontologen hebben vanaf het begin gezegd dat de hypothese over de vegetatie-ontwikkeling tijdens het Holoceen tot een soort parklandschap als gevolg van begrazing door grote zoogdieren gewoon niet klopt. Daarmee verviel de noodzaak van een experiment als dit.
      En dat de weerstand tegen de gevolgen van een dergelijk experiment voor 'aaibare' dieren zo groot geworden is heeft volgens mij alles te maken met een veranderende relatie mens-dier zoals die onder andere tot uiting komt in de toename van het aantal vegetariers en veganisten, de opkomst van de Partij voor de Dieren, etc.

  • S. Noorda

    En ja hoor....wederom wordt het totaal verkeerd begrepen. Geen idee waarom de rentmeestersgedachte om de hoek moet komen kijken. Het totale gebrek aan respect voor leven dat uit dit mislukte experiment blijlt is de aanleiding. De mensen zijn boos omdat hier juist GEEN sprake is van natuur. De vergelijking met de veluwe gaat totaal niet op. Hoe ongelooflijk moeilijk is het om dit te bevatten? Voor deze "deskundigen" kennelijk ondoenlijk...

    Reageer

Re:ageer