Wetenschap - 6 maart 2018

'Dierenleed Oostvaardersplassen even groot als in andere natuur'

tekst:
Stijn van Gils
30

De discussie rondom de Oostvaardersplassen is dit jaar heftiger dan in eerdere jaren. Wageningse wetenschappers kijken gefascineerd toe hoe de waarden van ecologen en dierenrechtenactivisten botsen.

© Cermivelli (Flickr.com)

Actievoerders zijn woest over het beleid in het natuurgebied waar edelherten, heckrunderen en konikpaarden op zichzelf zijn aangewezen en nu moeite hebben om voldoende voedsel te vinden. Sommige activisten voeren stiekem hooi bij. Enkele boswachters werden zelfs bedreigd.

Hypermodern
Bram Büscher, hoogleraar Sociologie van Ontwikkeling en Verandering, vindt de huidige discussie over het gebied fascinerend. Hij onderzoekt de relatie tussen mens en natuur op allerlei plekken in de wereld.

‘Het lijkt iets hypermoderns. Volgens mij is het een clash tussen natuurbehoud aan de ene kant en dierenrechtenactivisme aan de andere kant. Ik kan begrijpen dat mensen de Oostvaardersplassen geen wilde natuur vinden omdat er een hek omheen staat. Maar de heftigheid van de emoties, die vind ik wel wat ver gaan. Misschien komt het door de afstand die mensen tot wild hebben.’

Bijbelse wetten
Matthijs Schouten, buitengewoon hoogleraar natuurbeheer in Wageningen en de huisfilosoof van Staatsbosbeheer, ziet in het protest van de actievoerders ‘Bijbelse wetten’ terugkomen. ‘Ik zie de christelijke rentmeestergedachte. Daarbij heersen wij over het dier, maar zijn we er ook verantwoordelijk voor. We moeten goed voor het dier zorgen om het uiteindelijk te mogen doden en op te eten.’

Je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden
Matthijs Schouten

Daar tegenover staat een ecocentrisch natuurbeeld, legt Schouten uit. Daarbij is de mens zelf een onderdeel van de natuur. In dat natuurbeeld is er geen behoefte om de natuur te domineren. ‘Maar je moet de natuur ook niet beschadigen.’

Uit het onderzoek van Schouten blijkt dat het ecocentrische natuurbeeld de afgelopen jaren in populariteit toenam, ten koste van de rentmeestersgedachte. Hoe het komt dat in de Oostvaardersplassen juist de rentmeestersgedachte aan populariteit lijkt winnen, weet hij niet precies. ‘Maar je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden. De heftige reactie heeft volgens mij te maken met het ongemak dat we als samenleving voelen bij de omgang met dieren.’

Botsende uitgangspunten
Ook volgens Hugh Jansman, onderzoeker bij Wageningen Environmental Research, zijn het waarden die met elkaar botsen in de Oostvaardersplassen. ‘Als je de mens als heerser ziet, die boven de dieren staat en er dus verantwoordelijk voor is, dan is individueel dierenwelzijn belangrijk. Zie je dit als een natuurgebied waar deze dieren leven, dan is het vooral belangrijk dat de populatie sterk is.’

Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien
Hugh Jansman

En die twee uitgangspunten gaan volgens hem niet hand in hand. ‘Vanuit evolutionair oogpunt maakt het niet uit als sommige dieren dood gaan. Sterker nog, het is vanuit natuurlijke selectie juist goed als niet alle dieren meedoen aan voortplanting. Op de Veluwe, waar elk jaar op willekeurige basis veel dieren worden geschoten, zie je dat vrijwel alle dieren zich voortplanten, dus ook de zwakkeren. In de Oostvaardersplassen krijgt slechts 20 procent van de hinden een kalf en dat leidt tot een veel sterkere populatie. In ons onderzoek zien we dat genetische variatie in de Oostvaardersplassen gezonder is dan op de Veluwe.’

Volgens Jansman lijden de dieren in de Oostvaardersplassen niet meer dan in andere natuur. ‘Ik zie niet wat het verschil in lijden is tussen heckrunderen die geen eten kunnen vinden en de miljoenen muizen in het rivierengebied die omkomen als een rivier overstroomt.’ Het is vooral de zichtbaarheid van leed die volgens Jansman verschilt. ‘Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien. In de Oostvaardersplassen is het tijdens de zomer een 10 en in de winter een 4, maar gemiddeld is er geen verschil.’

Lees meer:

Re:acties 30

  • Ennio R. Senese

    De geponeerde redenering over de OVP en de vergelijking met de Veluwe, zou volledig stand houden als de OVP van oudsher een gebied zou zijn geweest waar de grote grazers van nature in voor kwamen.

    Dat is niet zo. Het is compleet ‘ man made’ in. De moderne tijd.

    De dieren zijn daar gedeeltelijk zelfs illegaal ingebracht en de omheining van de ovp maakt dat het feitelijk gehouden dieren zijn. Deze dieren dienen als zodanig te worden gezien en behandeld. Los van de discussie of de OVP flora technisch hiervoor geschikt is ( niet dus).
    De vergelijking met de duizenden muizen die verdrinken, gaat niet op: dat is de ‘natuur’ en de muizen zijn niet gehouden.
    Dat het een perceptie probleem is, is dus ook niet correct, hoewel de treurige beelden zeker bijdragen aan het breed gedragen en gevoelde onrust en zelfs verdriet, bij een groot deel van de NL bevolking en daarbuiten.
    Los van de juridische status, ook de kiezers hebben hier iets over te zeggen, maar die tijd kan men terecht niet afwachten, het dierenleed onder deze gehouden dieren moet stoppen en de verantwoordelijken dienen hiervoor vervolgd te worden, net zoals een boer die zijn koeien verwaarloosd.
    Ennio R.Senese

    Reageer
  • marij

    Op de eerste plaats is dit geen natuur, maar een zwaar verwaarloosde dierentuin. En als het dierenleed in de Oostvaardersplassen even groot is als op andere plekken, dan is het dus overal een teringzooi. Stop met het klooien met dieren, en als je er perse mee wilt doorgaan, zorg dan dat ze verzorgd worden. Zowel qua voeding, water, schuilplaatsen, kuddebeheersing door pzp. Laat het niet weer zover komen als afgelopen winter, want dan staan we er weer met zijn allen. Wij houden namelijk niet op, voordat dit concentratiekamp voor dieren wordt gesloten.

    Reageer
  • Anoniem

    Dit is een natuur door de mens gecreëerd de mens die er niks van snapt, dieren worden tussen hekken gezet dus is er een zorgplicht, in de echte vrije natuur staan er geen hekken dieren kunnen doortrekken en hebben zo altijd voedsel en beschutting tegen hitte en koude.
    En zeker in een land als Nederland kan er geen vrije wilde natuur meer zijn alles is volgebouwd zoveel wegen in Nederland is er alleen sprake van dieren in gevangenschap dus dat betekend voeren beschutting en geboortebeperking en bij ziektes een dierenarts.
    Dan ben ik een gewoon huisvrouwtje maar snap het nog beter dan die zg hooggeleerden , wat een onzin verkondigen die, komen jullie van een andere planeet of zo, dit is de aarde wij zijn zeker in Nederland verantwoordelijk voor de dieren, zijn ook levende wezens met gevoel, en ja ik ben ook vegetariër uit respect voor de dieren.

    Reageer
  • Louise.

    ‘Ik zie niet wat het verschil in lijden is tussen heckrunderen die geen eten kunnen vinden en de miljoenen muizen in het rivierengebied die omkomen als een rivier overstroomt.’

    Ik wel, muizen zijn ongedierte en komen natuurlijk voor in Nederland.
    In de OVP. zijn Paarden, Heckrunderen en Edelherten neergezet, die komen daar van nature niet voor.
    Muizen kunnen overal heen als ze zouden willen.
    De dieren in de OVP. kunnen nergens heen er staat een hek omheen.

    Reageer
  • Hallo

    Hoi

    Reageer
  • Tester

    Dit is een reactie om de nieuwe update te testen

    Reageer
  • Anton van Oversteeg

    Komt nog bij dat je een symbiose uit de oertijd niet kunt verkrijgen door de diversiteit van de huidige dieren en plantenwereld die is niet vergelijkbaar en biodiversiteit heeft ook geen invloed. Door inbreng van andere dieren verstoor je zelf de bestaande symbiose en de diversiteit van ondermeer vogels en planten holt daardoor hard achteruit....

    Reageer
  • Anton van Oversteeg

    De mens en natuur,

    om de een of andere reden denkt de mens dat ze de natuur kunnen sturen en beheren, wat geen zins zo is. De grootste bemoeienis van de mens is dat ze denkt dat ze het beter kan organiseren. Wat ook geen zins zo is. Sterker nog de menselijke inbreng is veelal desastreus Oostvaardersplassen is een simpel voorbeeld maar er zijn er vele meer.....

    Reageer
  • Marcel Vossestein

    Op zich is het prachtproject. De grote misvatting is dat men er vanuit gaat, dat als men zich maar zo minimaal mogelijk met natuur bemoeit, het ook complete natuur zou vormen.

    Wat duidelijk is dat het ontbreken van sturing en begrenzing van begrazing naar plaats, tijd en duur – als feitelijke hoofdfunctie van predatoren – ontbreekt. Daarnaar zijn alle gebreken terug te voeren.

    Geen 1/6 voedsel afschermen = 1/6 meer grazers en geen reservevoorraad aan voedsel nét voor de koude-inval van de winterkou. Samen maakt dat 1/3 verschil om de winter te doorstaan.

    Door ontbreken van sturing en begrenzing van begrazing naar plaats, tijd en duur krijgen bloemplanten geen kans, dus geen nectar en ook geen insecten en dus ook nog amper vogels. En ook boomopslag zal niet tot bomen en struiken uitgroeien.

    Dus vul het reactief beheer aan met die andere, feitelijk belangrijkstefunctie van predatoren: sturing en begrenzing van begrazing naar plaats, tijd en duur!

    Reageer
  • L. Benders

    OVP teruggeven aan de gangbare landbouw, die zorgen veel beter voor hun runderen dan Staatsbosbeheer en hun op hol geslagen biologen. Als de landbouwbedrijven zo omgaan met hun runderen, zogenaamd om de sterkste generatie te laten overleven, dan eindigen ze achter slot en grendel en wordt hen verboden nog runderen te houden. Dit zou met Staatsbosbeheer ook moeten gebeuren; "de vergunning intrekken om de komende 30 jaar nog runderen te houden".

    Reageer
    • Gerrit Dunnewold

      God beware me, dat de oVP teruggegeven gaat worden aan de gangbare landbouw. Nog meer monocultuur, nog meer gifspuiterij. nog meer exportproductie.


Re:ageer