Wetenschap - 6 maart 2018

'Dierenleed Oostvaardersplassen even groot als in andere natuur'

tekst:
Stijn van Gils
28

De discussie rondom de Oostvaardersplassen is dit jaar heftiger dan in eerdere jaren. Wageningse wetenschappers kijken gefascineerd toe hoe de waarden van ecologen en dierenrechtenactivisten botsen.

© Cermivelli (Flickr.com)

Actievoerders zijn woest over het beleid in het natuurgebied waar edelherten, heckrunderen en konikpaarden op zichzelf zijn aangewezen en nu moeite hebben om voldoende voedsel te vinden. Sommige activisten voeren stiekem hooi bij. Enkele boswachters werden zelfs bedreigd.

Hypermodern
Bram Büscher, hoogleraar Sociologie van Ontwikkeling en Verandering, vindt de huidige discussie over het gebied fascinerend. Hij onderzoekt de relatie tussen mens en natuur op allerlei plekken in de wereld.

‘Het lijkt iets hypermoderns. Volgens mij is het een clash tussen natuurbehoud aan de ene kant en dierenrechtenactivisme aan de andere kant. Ik kan begrijpen dat mensen de Oostvaardersplassen geen wilde natuur vinden omdat er een hek omheen staat. Maar de heftigheid van de emoties, die vind ik wel wat ver gaan. Misschien komt het door de afstand die mensen tot wild hebben.’

Bijbelse wetten
Matthijs Schouten, buitengewoon hoogleraar natuurbeheer in Wageningen en de huisfilosoof van Staatsbosbeheer, ziet in het protest van de actievoerders ‘Bijbelse wetten’ terugkomen. ‘Ik zie de christelijke rentmeestergedachte. Daarbij heersen wij over het dier, maar zijn we er ook verantwoordelijk voor. We moeten goed voor het dier zorgen om het uiteindelijk te mogen doden en op te eten.’

Je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden
Matthijs Schouten

Daar tegenover staat een ecocentrisch natuurbeeld, legt Schouten uit. Daarbij is de mens zelf een onderdeel van de natuur. In dat natuurbeeld is er geen behoefte om de natuur te domineren. ‘Maar je moet de natuur ook niet beschadigen.’

Uit het onderzoek van Schouten blijkt dat het ecocentrische natuurbeeld de afgelopen jaren in populariteit toenam, ten koste van de rentmeestersgedachte. Hoe het komt dat in de Oostvaardersplassen juist de rentmeestersgedachte aan populariteit lijkt winnen, weet hij niet precies. ‘Maar je ziet nog wel eens dat mensen zich uiten op een manier die niet strookt bij hun waarden. De heftige reactie heeft volgens mij te maken met het ongemak dat we als samenleving voelen bij de omgang met dieren.’

Botsende uitgangspunten
Ook volgens Hugh Jansman, onderzoeker bij Wageningen Environmental Research, zijn het waarden die met elkaar botsen in de Oostvaardersplassen. ‘Als je de mens als heerser ziet, die boven de dieren staat en er dus verantwoordelijk voor is, dan is individueel dierenwelzijn belangrijk. Zie je dit als een natuurgebied waar deze dieren leven, dan is het vooral belangrijk dat de populatie sterk is.’

Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien
Hugh Jansman

En die twee uitgangspunten gaan volgens hem niet hand in hand. ‘Vanuit evolutionair oogpunt maakt het niet uit als sommige dieren dood gaan. Sterker nog, het is vanuit natuurlijke selectie juist goed als niet alle dieren meedoen aan voortplanting. Op de Veluwe, waar elk jaar op willekeurige basis veel dieren worden geschoten, zie je dat vrijwel alle dieren zich voortplanten, dus ook de zwakkeren. In de Oostvaardersplassen krijgt slechts 20 procent van de hinden een kalf en dat leidt tot een veel sterkere populatie. In ons onderzoek zien we dat genetische variatie in de Oostvaardersplassen gezonder is dan op de Veluwe.’

Volgens Jansman lijden de dieren in de Oostvaardersplassen niet meer dan in andere natuur. ‘Ik zie niet wat het verschil in lijden is tussen heckrunderen die geen eten kunnen vinden en de miljoenen muizen in het rivierengebied die omkomen als een rivier overstroomt.’ Het is vooral de zichtbaarheid van leed die volgens Jansman verschilt. ‘Op de schrale Veluwe moeten de herten het hele jaar door afzien. In de Oostvaardersplassen is het tijdens de zomer een 10 en in de winter een 4, maar gemiddeld is er geen verschil.’

Lees meer:

Re:acties 28

  • Anoniem

    Dit is een natuur door de mens gecreëerd de mens die er niks van snapt, dieren worden tussen hekken gezet dus is er een zorgplicht, in de echte vrije natuur staan er geen hekken dieren kunnen doortrekken en hebben zo altijd voedsel en beschutting tegen hitte en koude.
    En zeker in een land als Nederland kan er geen vrije wilde natuur meer zijn alles is volgebouwd zoveel wegen in Nederland is er alleen sprake van dieren in gevangenschap dus dat betekend voeren beschutting en geboortebeperking en bij ziektes een dierenarts.
    Dan ben ik een gewoon huisvrouwtje maar snap het nog beter dan die zg hooggeleerden , wat een onzin verkondigen die, komen jullie van een andere planeet of zo, dit is de aarde wij zijn zeker in Nederland verantwoordelijk voor de dieren, zijn ook levende wezens met gevoel, en ja ik ben ook vegetariër uit respect voor de dieren.

    Reageer
  • Louise.

    ‘Ik zie niet wat het verschil in lijden is tussen heckrunderen die geen eten kunnen vinden en de miljoenen muizen in het rivierengebied die omkomen als een rivier overstroomt.’

    Ik wel, muizen zijn ongedierte en komen natuurlijk voor in Nederland.
    In de OVP. zijn Paarden, Heckrunderen en Edelherten neergezet, die komen daar van nature niet voor.
    Muizen kunnen overal heen als ze zouden willen.
    De dieren in de OVP. kunnen nergens heen er staat een hek omheen.

    Reageer
  • Hallo

    Hoi

    Reageer
  • Tester

    Dit is een reactie om de nieuwe update te testen

    Reageer
  • Anton van Oversteeg

    Komt nog bij dat je een symbiose uit de oertijd niet kunt verkrijgen door de diversiteit van de huidige dieren en plantenwereld die is niet vergelijkbaar en biodiversiteit heeft ook geen invloed. Door inbreng van andere dieren verstoor je zelf de bestaande symbiose en de diversiteit van ondermeer vogels en planten holt daardoor hard achteruit....

    Reageer
  • Anton van Oversteeg

    De mens en natuur,

    om de een of andere reden denkt de mens dat ze de natuur kunnen sturen en beheren, wat geen zins zo is. De grootste bemoeienis van de mens is dat ze denkt dat ze het beter kan organiseren. Wat ook geen zins zo is. Sterker nog de menselijke inbreng is veelal desastreus Oostvaardersplassen is een simpel voorbeeld maar er zijn er vele meer.....

    Reageer
  • Marcel Vossestein

    Op zich is het prachtproject. De grote misvatting is dat men er vanuit gaat, dat als men zich maar zo minimaal mogelijk met natuur bemoeit, het ook complete natuur zou vormen.

    Wat duidelijk is dat het ontbreken van sturing en begrenzing van begrazing naar plaats, tijd en duur – als feitelijke hoofdfunctie van predatoren – ontbreekt. Daarnaar zijn alle gebreken terug te voeren.

    Geen 1/6 voedsel afschermen = 1/6 meer grazers en geen reservevoorraad aan voedsel nét voor de koude-inval van de winterkou. Samen maakt dat 1/3 verschil om de winter te doorstaan.

    Door ontbreken van sturing en begrenzing van begrazing naar plaats, tijd en duur krijgen bloemplanten geen kans, dus geen nectar en ook geen insecten en dus ook nog amper vogels. En ook boomopslag zal niet tot bomen en struiken uitgroeien.

    Dus vul het reactief beheer aan met die andere, feitelijk belangrijkstefunctie van predatoren: sturing en begrenzing van begrazing naar plaats, tijd en duur!

    Reageer
  • L. Benders

    OVP teruggeven aan de gangbare landbouw, die zorgen veel beter voor hun runderen dan Staatsbosbeheer en hun op hol geslagen biologen. Als de landbouwbedrijven zo omgaan met hun runderen, zogenaamd om de sterkste generatie te laten overleven, dan eindigen ze achter slot en grendel en wordt hen verboden nog runderen te houden. Dit zou met Staatsbosbeheer ook moeten gebeuren; "de vergunning intrekken om de komende 30 jaar nog runderen te houden".

    Reageer
    • Gerrit Dunnewold

      God beware me, dat de oVP teruggegeven gaat worden aan de gangbare landbouw. Nog meer monocultuur, nog meer gifspuiterij. nog meer exportproductie.

  • Astrid Rikmanspoel

    We gaan een rivier die overstroomt en waardoor een grote hoeveelheid muizen omkomt vergelijken met dieren in gevangenschap? Dat kun je toch niet met elkaar vergelijken? Dat zijn twee totaal verschillende situaties.
    Een rivier die overstroomt is overmacht. De situatie OVP is BEDACHT! dat is een hemelsbreed verschil.

    En ja ook in de natuur sterven dieren maar niet in zo grote getallen.

    Dat herten in de natuur willekeurig geschoten worden en daardoor zwakkere populaties ontstaan is ook onzin want ze worden helemaal niet willekeurig geschoten maar ook daar worden selectief de zwakkere of oudere dieren geschoten. In de natuur komen er ook een heleboel om door aanrijdingen of door stropers ( die schieten wel willekeurig natuurlijk ) waardoor de aantallen op peil blijven.

    Verder liggen in de natuur kadavers echt geen maandenlang weg te rotten en leven en grazen deze dieren niet tussen stapels rondslingerend dood hout.

    Bekijk daarnaast de hoeven eens van die dieren. Die zien er vreselijk uit wat er al op duidt dat het gebied niet geschikt is voor hoefdieren omdat de hoeven niet natuurlijk slijten.

    Als je een project als dit op wil zetten had kun je dit alleen slagend maken door ook natuurlijke vijanden uit te zetten.

    Maar hier zetten ze PROOI! dieren uit zonder natuurlijke vijanden dat is bij voorbaat natuurlijk ook al gedoemd om te mislukken.

    En wat voert SBB trouwens aan als excuus op voorstellen om ook natuurlijke vijanden uit te zetten? Nee ze willen geen natuurlijke vijanden zoals de wolf uit zetten omdat ze van mening zijn dat dieren hun eigen leefgebied uit moeten zoeken omdat dat natuurlijker is.

    Maar hoewel ze geen wolven uit willen zetten omdat ze het belangrijk vinden dat dieren hun eigen leefgebied uit zoeken steunen ze ondertussen wel de OVP waar geen van de grote grazers dit gebied zelf! als leefgebied gekozen hebben?

    Best wel heel erg in strijd met elkaar. Wolven hebben dus het recht om hun eigen leefgebied uit te zoeken maar grote grazers niet?

    En dit is natuurlijk?

    In de natuur zoeken dieren namelijk inderdaad hun eigen leefgebied wel uit en trekken ze naar gelang de omstandigheden regelmatig naar andere gebieden wat deze dieren niet kunnen, niks natuurlijke aan dus.

    Ook zullen in de natuur niet zulke grote hoeveelheden grote grazers zo dicht op elkaar leven, ook hier is niks natuurlijks meer aan.

    De reacties van mensen hier op hebben dus niks met rentmeesterschap uit te staan maar is gewoon een reactie op het feit dat ze gewoon aan het lijntje worden gehouden met fabeltjes en excuses dat de OVP natuur zou moeten zijn terwijl het absoluut niet natuurlijk is.

    Reageer
  • Hans Hegeman vrijwilliger bij SBB

    Schrale grond Veluwe voor hert en reewild klopt niet; afgelopen jaren veel loofhout geplant tussen het naaldhout en aanleg van wildakkers met o.a.diverse grassoorten en b.v mais. Gezonde en sterke geweidragers, hinden die sterke kalveren zetten. Oude en zwakke dieren worden afgeschoten= beheer Veluwe. Per 100 hectare 25 - 35 herten.
    OVP excl. Oostvaardersbos, Kottersbos en Hollandse hout ongeveer 6000 hectare waarvan vaste grond met hoge kwaliteit gras door de kleibodem maar veel grazers
    ( telling eind 2017) 5200 stuks, Heckrund, Konik paarden en Herten.
    Veel concurrentie in voedsel voor de grazers door toename en langer verblijf van Grauwe gans, Kol-en Brandgans, Nijlgans en sterke toename van St Jacobskruiskruid in de maanden juli/ augustus . Veel zwakke kalveren bij de Herten en soms veulens bij de Koniks door teveel oude Hinden ( soms guste Hinden die nog fourageren) maar niet meer meedoen aan de voortplanting. Mijn mening is minder grazers in de OVP b.v 1000 tot 1200 dieren plus Beheer

    Reageer

Re:ageer