Wetenschap - 17 november 2017

'Alarmerende insectenstudie rammelt'

tekst:
Roelof Kleis
21

De studie waarin Nijmeegse onderzoekers concluderen dat in Duitsland driekwart van de vliegende insecten zijn verdwenen, berust op ondeugdelijke data. Dat zeggen Wageningse entomologen.

Entomoloog Kees Booij. © Guy Ackermans

De entomologen Kees Booij en Theodoor Heijerman vegen in een artikel op Kennislink de vloer aan met de studie die eind vorige maand in PlosOne verscheen. Het artikel zorgde voor alarmerende stukken in binnen- en buitenlandse media. De Britse krant The Guardian sprak zelfs van een armageddon dat al het leven op aarde bedreigt. De Tweede Kamer wil maatregelen nemen om insecten beter te beschermen. 

Onzin
Maar klopt het verhaal wel? Zijn er werkelijk driekwart minder insecten dan dertig jaar geleden? Onzin, zeggen Booij en Heijerman op Kennislink. Beiden hebben fundamentele kritiek op de statistische onderbouwing van het artikel. ‘Dit had nooit in deze vorm geaccepteerd mogen worden door PlosOne’, zegt Booij desgevraagd. ‘Ik begrijp niet hoe dat kan. Maar helaas gebeuren dit soort dingen.’

De metingen zijn maar in een klein deel van Duitsland gedaan, en op veel plekken in 27 jaar maar een of enkele keren
Kees Booij

De onderzoekers van de Radboud Universiteit gebruikten een langlopende dataset van de Entomologische Vereniging Krefeld die in 63 Duitse natuurgebieden insectenvallen plaatste.Tussen 1989 en 2016 bleek volgens de onderzoekers de gemiddelde vangst afgenomen van 9 naar 2 gram per dag. Dat is een afname van ongeveer driekwart. Maar dat is volgens de Wageningers wel heel kort door de bocht.

Monitoring
De belangrijkste kritiek van Booij en Heijerman richt zich op de proef zelf. ‘Dit is geen monitoringsproef, want dan had je op een groot aantal plekken verspreid over Duitsland jaarlijks de biomassa moeten meten. De metingen zijn maar in een klein deel van Duitsland gedaan en op veel plekken in 27 jaar maar één keer of enkele keren. De opzet klopt dus van geen kant om een algemene trend in de tijd te monitoren.’

De dataset is volgens beide entomologen niet geschikt om trendanalyses te doen. De gegevens vertonen enorme schommelingen in biomassa tussen de verschillende jaren. Dat is volgens Booij bij insecten een bekend gegeven. Het aantal insecten (biomassa) kan tussen weken of jaren wel een factor tien verschillen. Door daaruit een trend te distilleren, begeven de wetenschappers zich op glad ijs.

Het is altijd een balans tussen degelijkheid en nieuwswaarde
Kees Booij

Het jaar 1989, het begin van de metingen, was in Duitsland kennelijk een goed insectenjaar. Maar die piek is volgens Booij het resultaat van slechts zes vallen die ook nog eens dicht bij elkaar staan in de buurt van Bonn. ‘Zonder die piek blijft er van een dalende trend weinig over.’ Hij begrijpt niet dat reviewers daar niet doorheen hebben geprikt. Of, misschien begrijpt hij het ook wel: ‘Het is altijd een balans tussen degelijkheid en nieuwswaarde.’

Knuppel
Booij reageerde bij het verschijnen van het artikel al direct online bij PlosOne. Daar werd zowel door de redactie als de auteurs van het artikel niet op gereageerd. Hij is bezig een wetenschappelijk gestaafde reactie te schrijven op het artikel. Met het stuk op Kennislink gooit hij alvast de knuppel in het hoenderhok.

Re:acties 21

  • Leffert Oldenkamp

    Enige tijd geleden heb ik op WDR 5 een interview gehoord met de hoofdonderzoeker. De verslaggeefster was voortdurend uit op dramatisering van het verhaal. Maar de onderzoeker waarschuwde telkenmale dat dit onderzoek niet geschikt is om er voor de praktijk al grote gevolgen aan te verbinden. Wel is het zaak om het onderzoek uit te breiden. Want het een belangrijk vraagstuk.

    Reageer
  • Tjeerd Blacquière

    Minder vliegende insecten, waarom de hype?

    1. Toch een beetje een rare studie, om een vast aantal – zo veel hadden ze toevallig?- vliegende insectenvallen elk jaar op meestal een andere plek in een ander natuurreservaat weg te zetten, en steeds een heel seizoen alles te oogsten en te wegen. Of mochten ze nooit een volgend jaar terugkomen vanwege schade aan de vegetatie door het steeds weer platlopen bij het insecten vangen?
    2. Volgens oordeel van een onzer hoogleraren een ‘excellente’ studie. Maar waarom dan? Omdat de uitkomst bevestigt wat we altijd al op onze klompen aanvoelden? Of dachten / denken? Als ik student was zocht ik een andere professor om het vak bij te gaan leren....
    3. Het persbericht van de Radboud Universiteit hecht ook meer aan de gekozen boodschap dan aan de (bedenkelijke?) echte uitkomsten van de studie. Het bericht spreekt van een enorm toegenomen sterfte, en van ‘massale sterfte’ (het publiek wordt geacht beelden van een slagveld voor zicht te zien, met duizenden op de rug liggende en rottende kadavers). In werkelijkheid sterven er, mocht de conclusie van de studie juist zijn, alleen maar minder insecten, een afname van de sterfte met 70%. Of zouden individuele insecten in deze rampjaren drie keer sterven?
    4. Stel dat de uitkomst van de studie WAAR is (ik denk dat het best eens een beetje waar zou kunnen zijn): er leven (en sterven) nu drie keer minder vliegende insecten dan 30 jaar geleden (in natuurgebiedjes in delen van Duitsland), wat betekent dat dan? Volgens Hans de Kroon, een van de auteurs, is juist het feit dat de afname in natuurgebiedjes optreedt het meest alarmerende van de studie. Ik beaam dat alarmerende karakter, en mocht ik beroepsnatuurbeschermer zijn zou ik me es ernstig achter de oren krabben: dertig jaar kosten noch moeite gespaard om de natuur te beschermen, blijkt het er niet toe te doen! Het leidt tot niks dan achteruitgang. Weggegooid geld.
    5. Misschien bepalen heel andere factoren en actoren hoeveel vliegende insecten natuurgebiedjes in en uitvliegen (en gevangen worden door insectenvangende entomologen), misschien was de biomassa-rijkdom in de vallen aan het begin wel spill-over uit het landelijke agrarische en stedelijke gebied. Dan slaat de studie zelfs als die goed zou zijn uitgevoerd, helemaal nergens meer op? Wat zou het verloop over 30 jaar zijn geweest voor kruipende insecten?
    6. Stel dat we de studie herhalen, nu een keertje wel een paar decennia op dezelfde plekken metend, en dan gericht op vliegende vogels (die ook MASSAAL achteruitgaan....?). Ik denk dat we een enorme toename zouden zien in gevangen gewicht (ook al zijn het misschien minder soorten), mits de vallen een voldoende grote invliegopening hebben voor ganzen.....Dan moeten we met terugwerkende kracht de situatie van 1985 gaan corrigeren naar 2015.....
    7. Als de studie deels de achteruitgang van boereninsecten zou meten, wat dan? Als boereninsecten in biomassa achteruit zijn gegaan is dat het gevolg van uitgevoerd beleid + gevolgde marktontwikkeling, en als zodanig een door de maatschappij genomen besluit om de situatie te verbeteren: geen bovengrondse mestvaalten meer, geen podstalmest uitrijden, injecteren van mest. Zo min mogelijk land loos gebruiken, dus efficiënt telen. Geen insecten kweken, maar gewas.

    Reageer
  • Kees Booij

    Thanks Jeff for you positive and constructive comments on my action that raises questions about the Plosone publications on insect decline.

    I do understand the friction between scientific correctness and the need to inform politics and public opinion and awareness when it concerns future of our living environment. I'm mot against the involvement of scientists indebates among stakeholder groups either and to support politics with good scientific information.

    You are right that my current critical action against the uncritical acceptance will have much impact in the (eco-)political debate. But I'n quiet principally against using biased science in such a debate. In particular when it is used by colleague scientists or good friends that fight for a better world.
    \
    In stead of spreading wake up calls based on weak data, I would like the ecologists also to look critically towards there own ideas and uncertainties. Ecology is not an easy and straightforward field of science to generate simple answers about teh complex world.

    I hope my action will stimulate ecologists to do better studies on the dynamics of populations and ecosystems in order to unravel the real causes of change and the impacts of our society as a whole, including landuse changes, enviromental stress, climate change. And indeed also of our food production systems and overall consumption.

    Unfortunately also ecology has focused too much on laboratory studies, modeling and DNA-approaches. These approaches are important to gain more insight. But we still do understand very little about dynamics of populations and ecosystems. Large scale and long term field studies are therefor badly needed. But preferably in well designed and robust setup with enough budget and without short term publication pressure.

    In that respect farmers and scientists are in the same societal competition trap. They both want to do a better job but without getting the credits for better quality science and products.

    Reageer
  • kees booij

    En overigens Han Olff, ik waardeer je opmerkingen en opinies in de reactie maar wel wat jammer dat er persoonlijk verdachtmakingen in je stuk verweven worden. Dat laat ik voor jouw rekening.

    Als ecoloog in hart en nieren deel ik je idealisme voor een betere natuur en groenere landbouw. Maar hoop wel dat jij als planten ecoloog en natuurbeheer-specialist naar ervaren entomologen wilt luisteren.

    Je zult nog even geduld moeten hebben voor onze gedegen heranalyse en dieper liggend commentaar. Wij gaan niet over één nacht ijs.

    Reageer
  • Chris Maas Geesteranus

    Wat is dat nu voor niveau waarop Piet van Veghel reageert: pure verdachtmaking zonder enig bewijs, althans voor mij als lezer niet zichtbaar.
    Het zou de redactie van deze nieuwsbrief sieren wanneer ze juist op dit soort zaken alert is en de auteur ervan vraagt of zijn stellingen te onderbouwen of de reactie te verwijderen. Voor je het weet gaat het alleen maar over emotie en dat lijkt me niet de bedoeling van een discussie in een universitair blad.

    Reageer
  • Han Olff

    Als er iets rammelt dat is het wel dit flinterdunne commentaar. De openingszin klopt al niet. Het stukje op Kennislink ('artikel' is een heel groot woord) is niet door Booij geschreven maar door redacteur Arnout Jaspers, die daarin Booij en Heijerman interviewt. Vegen ze in hun commentaren werkelijk "de vloer aan" met de Nijmeegse studie? Heijerman wordt gevraagd of de vliegende insecten inderdaad zo achteruit gaan, en antwoord dat het goed gaat met de loopkevers in zijn potvallen. Zou hij wel weten dat loopkever lopen en vliegen vliegen? Verder concludeert hij dat de heide nog steeds paars is en dat het dus wel mee zal vallen. Kennelijk weet hij niet dat heideplanten tientallen jaren oud kunnen worden, en bovendien een zaadvoorraad maken die wel een eeuw later nog kan kiemen. Vervolgens geeft het Kennislink stukje kritiek op de methode van de Nijmeegse studie, omdat er niet longitudinaal onderzoek gedaan zou zijn op dezelfde locaties. ter vergelijking wordt een Engels onderzoek aangehaald waarin dat wel gebeurt is, een studie die een 40% daling van insectenaantallen laat zien. Vervolgens trekt het Kennislink stukje de conclusie dat deze Engelse studie geen catastrofale daling laat zien. Kennelijk is 40% afname wel prima. Dit is trouwens vergelijkbaar met de 50% afname van verschillende insectengroepen (als vlinders) die in het nationaal Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) wordt gezien gedurende de laatste 25 jaar.
    De auteurs van de Nijmeegse studie geven overigens in hun stuk duidelijk de beperkingen van hun werk aan. Het zou uiteraard beter zijn als die soort data over totale insectenaantallen ook in Nederland van tientallen locaties netjes jaarlijks gemeten waren. Maar ja, de "Wageningse entomologen" waren denk ik met iets anders bezig...
    Het betreft hier een studie opgezet door Duitse vrijwilligers die door de onderzoekers met de grootste statistische voorzorg is geanalyseerd en opgeschreven. De "quick en dirty" analyse die Booij en Heijerman voorstellen suggereren die rammelt juist aan alle kanten. Ik ben benieuwd naar de alternatieve doorwrochte analyse die Booij kennelijk voor ogen heeft.
    Basis van zijn argument lijkt te zijn dat de waargenomen daling vooral komt door de hoge aantallen insecten die er in 1989 waren. In hun verdere toelichting op de Plos One site bij hun artikel laten de Nijmeegese auteurs helaas voor Booij zien dat een trendberekening over de periode 1991-2016 precies dezelfde daling laat zien.
    Wat mij betreft is het zorgwekkend dat Resource het kennelijk de moeite waard vindt aandacht aan te besteden aan het flinterdunne, populistische, alternative-facts-
    achtige verhaaltje op kennislink. Booij beklaagt zich nog even in het interview dat de Nijmeegse auteurs auteurs degelijkheid voor nieuwswaarde hebben ingeruild. Hij lijkt zich echter vooral zich zelf daaraan schuldig te maken. Ik hoop dat hij zijn "one minute of fame" nu gehad heeft, en ervan genoten heeft. Ik niet.

    Reageer
    • Kees Booij

      Mooie reactie van Han Olff die tekenend is voor hoe onwelgevallig onze kritiek op het tendentieuze PlosOne stuk is. Noch Theodoor Heijerman noch ikzelf beweren dat er geen veranderingen in de insectenstand zou kunnen zijn of dat er niks aan de hand is met de insecten in Nederland. Alleen de data van de studie zijn erg wankel om zo'n analyse op los te laten en een conclusie te trekken dat er 75% vliegende insectenbiomassa zou zijn verdwenen in hun onderzoeksgebied (laat staan in Duitsland, wat de media er dan van maken). Helaas zijn het vooral niet-entomologen die onze kritiek niet in een fatsoenlijk discussie willen aangaan. Beetje flauw om te zeggen Han, maar heel veel loopkevers kunnen vliegen maar dat terzijde.

    • kees booij

      En overigens Han Olff, ik waardeer je opmerkingen en opinies in de reactie maar wel wat jammer dat er persoonlijk verdachtmakingen in je stuk verweven worden. dat laat ik voor jou rekening.

      Als ecoloog in hart en nieren deel ik je idealisme voor een betere natuur en groenere landbouw. Maar hoop wel dat jij als planten ecoloog en natuurbeheer-specialist naar ervaren entomologen wilt luisteren.

      Je zult nog even geduld moeten hebben voor onze gedegen heranalyse en dieper liggend commentaar. Wij gaan niet over één nacht ijs.

    • kees booij

      Mooie reactie van Han Olff die tekenend is voor hoe onwelgevallig onze kritiek op het tendentieuze PlosOne stuk is. Noch Theodoor Heijerman noch ikzelf beweren dat er geen veranderingen in de insectenstand zou kunnen zijn of dat er niks aan de hand is met de insecten in Nederland. Alleen de data van de studie zijn te wankel om een trensanalyse op los te laten en een conclusie te trekken dat er 75% vliegende insectenbiomassa zou zijn verdwenen in hun onderzoeksgebied (laat staan in Duitsland, wat de media er dan van maken). Helaas zijn het vooral niet-entomologen die onze kritiek niet in een fatsoenlijk discussie willen aangaan. Beetje flauw om te zeggen Han, maar heel veel loopkevers kunnen vliegen maar dat terzijde.

  • Patrick Jansen

    Inmiddels hebben de collega's van Radboud op de site van PLoS ONE, daar waar het thuishoort, een nadere toelichting gegeven. Lees het. http://journals.plos.org/plosone/article/comment?id=10.1371/annotation/50f95392-7b52-4d84-b08c-f94c65745bdd

    Reageer
  • Jeff Harvey

    Thanks Kees for replying. This being the case, I have absolutely no qualms with the rather stark conclusions of De Kroon and team’s PLoS One study. The fact is that nature is in retreat. We are blindly approaching tipping points that if passed may have grave consequences for nature and humanity. We are living in a society where it is assumed that we can enjoy limitless consumption without any attendant costs. We as a civilization are making all of the same mistakes that previous civilizations made as chronicled by the works of historians like Redman and Tainter. The only difference this time is that we seem intent on taking much of the planet down with us. So what if there are some analytical discrepancies in the paper? The message of this and a wealth of other studies is unambiguously clear, as was laid out in the Bioscience article this week. Humans and nature are on a major collision course. This is where our efforts should be focused, not on ways of placating a society in denial. What I have learned as an ecologist working for almost 2 decades in the Netherlands is that there is a real reticence on the part of many scientists to lay out what is happening. Instead, the stark reality is candy-coated, which plays right into the hands of those anxious to retain the status quo.

    The point I am making is that you are wasting your time writing a rebuttal. Will it change anything? Of course not. Insects and other biodiversity are in deep trouble across the biosphere. The pages of the scientific journals are replete with evidence, so the PLoS One study only confirms what by now we know. The Living Planet Index makes stark reading. Long term data sets for birds, amphibians and many other ecological indicators are equally alarming. It’s time that scientists left their ivory towers and descended into the trenches to confront those who are intent on sending us into the abyss on the basis of short-term profit.

    Reageer
    • Rudy Jonker

      Hear hear

  • kees van Heemert


    In 'de wereld draait door'werd door Bart Knols, slimme ? oud-wageninger, abusievelijk gemeld dat de bijen in China allemaal dood gingen (sic). Heb hem per mail gemeld dat dat onzin is. Als wetenschappers zo uit de losse pols de argeloze kijker op het verkeerde been zetten is er iets mis in de academische wereld.
    Ben blij met de respons van Wageningse entomologen.

    Onderstaand uitleg van de de kwestie China. Overigens de export van honing uit China groeit nog steeds. ra,ra.

    Kees van Heemert. Hoofdredacteur Bijenhouden

    De werkelijkheid over de Chinese bijen
    In de provincie China Sichuan zijn peren een cashcrop. Na de introductie van een nieuw perenras bleken de bloeitijden van deze peer en de bestuivers uiteen te lopen. Met honingbijen lukt het niet om de bestuiving te realiseren.
    Oplossing: handbestuiving.
    Daarna moest vanwege de perebladvlo veel gespoten worden. Resultaat: einde bijenhouderij in dat gebied. Niet in China! Als er biologische bestrijding wordt toegepast kan de veel goedkopere bestuiving door bijenvolken weer terugkomen.
    NB Het aantal bijenvolken , mondiaal, stijgt nog steeds.

    Reageer
  • Johannes Annema

    Het wordt tijd dat meer van dit soort "einde der tijden" uitkomst gedreven onderzoeken worden gesloopt door ware wetenschappers. Mensen met veel parate kennis die ongevoelig zijn voor sociale en budgettaire besmetting. Zij volgen puur en eerlijk de wetenschappelijke methode.
    Activistische wetenschap op bestelling (pseudo wetenschap) neemt nl hand over hand toe.

    Reageer

Re:ageer