Nieuws - 8 januari 2016

Geen winter? Niet erg hoor

tekst:
Roelof Kleis

Als er nou helemaal geen winter komt, is dat erg? Nee, zegt bioloog Arnold van Vliet. De natuur gaat door. Maar hoe zo’n verandering uitpakt, blijft ongewis.

Foto's: Arnold van Vliet

Van Vliet komt net van een ritje naar de Stadspoort bij Ede. Even een filmpje maken van de bloeiende narcissen. Het zijn spannende tijden voor een bioloog die van ecologische veranderingen zijn corebusiness heeft gemaakt. ‘Ja, het is fantastisch om zo’n unieke situatie mee te maken. Daar kan geen experiment tegenop. Ik kan niet meer normaal buiten fietsen. Je vraagt je bij alles wat je ziet voortdurend af: is dit normaal of niet?’

Maar zorgen over het uitblijven van de winter maakt Van Vliet zich niet. ‘De natuur gaat gewoon verder, ook al komt er helemaal geen winter. De winter van 2013/14 was ook bizar warm. De gemiddelde temperatuur in december, januari en februari was 6,0 0C. Het vroor toen wel, maar er was geen enkele ijsdag, een dag waarop de temperatuur niet boven het vriespunt komt. De natuur heeft op zich geen winter nodig. Maar je krijgt natuurlijk wel een verandering in  dynamiek.’  

Bladontplooiing meidoorn Droevendaalsesteeg.jpg

Planten hebben volgens Van Vliet niet per se vorst nodig. ‘Alhoewel sommige zaden vorst nodig schijnen te hebben om goed te kunnen kiemen. En van fruitbomen wordt gezegd dat ze een koudebehoefte hebben om goed te kunnen groeien. Maar kou betekent dan: een periode onder de zeven graden Celsius. Ook die periode is nu overigens recordlaag. Punt is dat we het voor een deel gewoon niet weten, omdat we het nog nooit hebben meegemaakt.’

Natuurorganisatie Floron hield eind december voor het tweede jaar op rij de Plantenjacht: een inventarisatie van bloeiende planten. Van Vliet deed iets dergelijks al eens in 2006. ‘Maar dan in begin december. Wij kwamen toen op meer dan 240 bloeiende wilde soorten.’ Vrijwilligers van Floron telden nu 735 soorten, een verdubbeling van vorig jaar. Van Vliet: ‘En dat was ook al een warm en dus geen gewoon jaar.’

Die vroege bloeiers leggen het loodje als het toch nog gaat winteren. Is dat erg? ‘We weten nog niet hoe dat doorwerkt’, reageert Van Vliet. ‘Het is niet zo dat van die soorten overal alles al in bloei is gekomen. Alleen het heel vroege deel van de populatie staat in bloei. De ene plant heeft profijt van de warmte, de ander niet. Door de klimaatverandering zie je in ieder geval wel dat verspreidingszones gestaag opschuiven. Er zijn de laatste twee decennia in ons land al meer dan honderd plantensoorten bijgekomen.’

In feite is dit een blik in de toekomst
Arnold van Vliet

De warmte beïnvloedt flora en fauna. Vlinders fladderen nog rond, egels en zelfs hagedissen zijn al gespot. Een deel van de dieren komt niet tot winterrust of is al weer wakker. Dat hoeft volgens Van Vliet niet erg te zijn. ‘Als ze maar genoeg voedsel vinden om in leven te blijven. Maar als ze teveel energie gebruiken en die niet kunnen aanvullen, komen ze straks niet tot voortplanting. Maar ook hier geldt: veel dingen weten we nog niet.’

Van Vliet beziet het allemaal als één groot experiment, waar we vooral ons voordeel mee moeten doen. ‘Geen vorst in december is meteorologische gezien spectaculair. In ons land hebben we dit nog nooit kunnen bestuderen. En niet alleen voor fenologen is dit interessant. Ook voor mensen die zich bijvoorbeeld met klimaatadaptatie bezig houden is dit een buitenkansje. In feite is dit een blik in de toekomst. Wat betekent dit en hoe kunnen we daar op anticiperen.’

Kom bij Van Vliet daarom niet aan met het cliché dat de natuur in de war is. ‘De natuur is niet in de war, zo dat al kan. Planten doen gewoon wat ze moeten doen als het zo warm is als nu. Maar tijdtechnisch gezien klopt er natuurlijk geen moer van. Het is januari en het voorjaar is al begonnen. De sneeuwklokjes bloeien, de hazelaar, de gele kornoelje. En met die vogelgeluiden erbij is de voorlente compleet.'