Wetenschap - 5 oktober 2011

Zoeken naar gezondmakers

Eet geen vette hap, stop met roken en ga weg achter je tv. Als we gezond willen blijven, ontwijken we vooral ziekmakers. Het kan ook andersom. In plaats van het vermijden kun je ook op zoek naar factoren die je gezond maken. Laura Bouwman, universitair docent bij de leerstoelgroep Gezondheid en maatschappij, vertelt er vanavond over tijdens het openingssymposium van kennisfestival Food4You.

broccoli.jpg
Bouwmans visie komt uit de salutogenese. Een stroming die zoekt naar zaken die onze gezondheid verbeteren, in plaats van het bestrijden van bedreigingen.
Gebruikers van het perspectief worden soms nog afgedaan als ‘believers' maar er is steeds meer bewijs dat het werkt. Volgens Bouwman is daarom hoog tijd dat er meer aandacht voor komt. ‘We weten veel over mensen die slecht eten, maar wat weten we eigenlijk over mensen die goed eten?'
Gezond-zijn lijkt in de salutogenese iets anders te betekenen dan in de geneeskunde.
‘Inderdaad. Volgens de biomedische wetenschap ben je ziek òf niet ziek. Aan de hand van getallen, zoals BMI en cholesterolniveau, stelt de medicus zijn diagnose. Toch kunnen mensen met een chronische ziekte zich goed voelen, terwijl mensen waar fysiek niets mis mee is zich slecht kunnen voelen.'
En concreet betekent dat?
‘Een van onze voorvechters begint zijn presentaties altijd met een video over een vrouw zonder armen. Vanuit biomedisch perspectief moet ze wel een lage kwaliteit van leven hebben. Toch zie je dat ze zich uitstekend redt. Zij definieert zichzelf daarom als gezond.'
Centraal in de salutogenese staat het abstracte idee van een 'gevoel van samenhang' (sense of coherence). Mensen die dit gevoel een grote mate bezitten blijken gezonder te zijn, meer te bewegen en minder drugs te gebruiken. Grondlegger Antonovsky splitste het in drie delen uiteen: Begrijpen hoe de samenleving werkt en waarom zaken je overkomen (begrip); Het de baas kunnen van problemen (competentie) en zingeving aan het leven (betekenis). Andere vormen van ‘bronnen' voor gezondheid zijn leven in een groene omgeving en sociale verbondenheid.
Vertellen zulke vage begrippen wel iets over je gezondheid?
‘De kwaliteit van je leven geeft een betere voorspelling van je levensverwachting dan je medische status quo. In de biomedische wetenschap kijken we alleen naar wat meetbaar is omdat het gemakkelijker te onderzoeken is. Maar vitamines zijn nog geen product, producten nog geen maaltijd en een maaltijd nog geen voedingspatroon. Salutogenese is echt een holistische perspectief.'
En wat is dan echt een salutogeen gezondheidsonderzoek?
‘Er is een interessante richting die ‘positieve afwijking' heet. Je onderzoekt hierbij de mensen waarvan je verwacht dat ze slecht eten, maar die dat toch niet doen. Een onderzoek in Vietnam vond in zwakke families vrouwen die allerlei ‘bronnen' in hun omgeving wel herkenden en gebruikten. Zo gaven ze hun kinderen bijvoorbeeld de gezonde, groene bladeren van zoete aardappelen. Bovendien vingen ze bij hun werk op de rijstvelden garnalen die ze als een prutje klaarmaakten. Aan de hand van deze mensen kijk je hoe je een samenleving zo kunt inrichten dat mensen gezonde keuzes maken.'
 
 
 

Re:ageer