Wetenschap - 1 januari 1970

Zen

Zen

Zen


,,Als je moe bent ga je slapen, als je honger hebt ga je eten. Dat is ook
zen.’’ De docent van de cursus Zenmeditatie voor studenten en medewerkers
lacht erbij, maar meent het serieus. ,,Doe wat je doet met aandacht. Juist
ook de kleine dingen als afwassen of stofzuigen’’, luidt vandaag de wijze
raad.
De aanwezigen zitten op een laag houten bankje of op een kussen op een
zwart matje van een vierkante meter groot. Ze hebben hun schoenen
uitgedaan. Studente Bianca heeft voor het gemak zwarte sloffen en een wijde
broek aangetrokken, maar de meesten zitten in hun gewone kleren met de
benen onder het bankje of in lotushouding gekruist.
Docent Raoul Destree, in blauwe broek, lichtroze overhemd en om zijn middel
een rode gebreide trui gebonden, beschrijft mediteren als ‘zitten te zitten
met een rechte rug’. Daarbij moet je proberen je hoofd leeg te maken en de
emoties die opkomen, verwerken. Vandaag begint hij met vertellen over het
afgelopen weekend dat hij mediterend in een Belgische abdij heeft
doorgebracht. Daarna pakt hij naar aanleiding van een vraag van vorige week
het boek ‘Zen en de kunst van het motoronderhoud’. ,,Wat een leuke titel’’,
zegt Jurriaan die wat later is binnengekomen omdat zijn college wat
uitliep. Hij heeft duidelijk niet eerder van deze klassieker uit 1974
gehoord. Destree vertelt met rustige stem over de ‘gevoelsstruikelblokken’
die in het boek besproken worden, zoals waardestarheid en ongeduld. Hij
brengt het echter weinig inspirerend en de cursisten die aanvankelijk heel
stil zaten, beginnen onrustig op hun bankje of kussen heen en weer te
schuiven.
Dan is het eindelijk tijd om te mediteren. Dat begint met het ritmisch
oplezen van een tekst, de soetra Hannya Shingyo, die iedereen onder zijn
mat vandaan tovert. ‘Jyu so gyo shiki yaku bu nyo ze sha ri shi’ klinkt het
in een tempo dat Destree met slagen op een helder klinkend houten blokje
aangeeft. Het oplezen zou goed zijn voor de ademhaling en concentratie en
resulteert in het stereotype ‘humgeluid’ dat volgens velen bij zen hoort.
Na het opbergen van de tekst klinken vier gongslagen. Iedereen doet zijn
ogen dicht en legt de ene hand in de andere in de schoot, de palmen naar
boven gericht en de toppen van de duimen raken elkaar. Het wordt stil. Maar
niet doodstil, want de cursusruimte bevindt zich in sportcentrum De
Bongerd, waar op dit tijdstip wordt gesport. De aanwezigen moeten proberen
hun hoofd leeg te maken met op de achtergrond het geluid van stuiterende
basketballen en het geplok van tennisballen die een racket verlaten. Af en
toe slikt iemand hoorbaar en ergens borrelt kort een buik. De wierook die
de docent heeft aangestoken kriebelt zachtjes de neusgaten. Na tien minuten
klinken weer gongslagen en buigt iedereen naar voren met de handen in dank
gevouwen.
Dan is het tijd voor de lopende meditatie. De aanwezigen lopen in een
rondje met de klok mee achter elkaar aan, ogen half gesloten en handen
gevouwen. Het gaat stapvoets: voet optillen, afwikkelend neerzetten,
gewicht op je andere voet verplaatsen en dan pas je volgende voet optillen.
Het duurt een paar minuten voordat het rondje van nog geen twintig meter is
afgelegd.
Vervolgens mag iedereen weer gaan zitten, wordt er op de klankschaal
geslagen en wordt het stil. Nou ja, stil: de basketballers zijn hoorbaar
afgemat en de politie zou toch echt eens brommers die te veel herrie maken
van de weg moeten halen. Iedereen zit bewegingsloos op zijn bankje of
kussen. De rust begint te voelen als een warme deken.
Na tien minuten, die wederom in een tijdloos gat oplossen, klinken weer
gongslagen en buigen de aanwezigen als dank naar voren. Met een kopje
zoethoutthee, waarvoor Destree eerst kopjes uitdeelt voordat hij ze
volschenkt, en waarbij iedereen tegelijk het kopje oppakt om te drinken,
wordt de sessie afgesloten.
De warme rust blijft nog even hangen, maar verdwijnt dan snel omdat mensen
hun spullen gaan pakken. ,,Het is etenstijd. Ik heb honger en als je honger
hebt moet je eten heb ik net geleerd’’, grapt Bianca.
Jurriaan praat nog even na met de docent. Later vertelt hij wat hij aan zen
heeft. ,,Ik leer mezelf te onspannen en eens op te houden met piekeren.
Inmiddels kan ik twintig minuten stilzitten zonder gekriebel in mijn billen
te krijgen en gek te worden.’’ | Yvonne de Hilster, foto Guy Ackermans

Re:ageer