Wetenschap - 1 november 2001

Zelfs natuur op film helpt tegen stress

Zelfs natuur op film helpt tegen stress

'Als ik die tuin niet meer had, dan hoefde het niet meer, het leven'

Natuur is gezond. Dat is de conclusie van het essay dat omgevingspsychologe dr Agnes van den Berg samen met Magdalena van den Berg van de Gezondheidsraad schreef voor het jaarboek van Alterra. Het lijkt een open deur, maar wetenschappelijk is er nog weinig bekend over de relatie tussen natuur en gezondheid. Uit het essay blijkt dat mensen dankzij natuur beter ontstressen, weerbaarder worden en persoonlijke groei oormaken. Een interview met Agnes van den Berg van Alterra.

'Wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels onomstotelijk vastgesteld dat natuur de gezondheid positief kan be?nvloeden', staat in het essay. Wat zijn die onomstotelijke bewijzen?

Dat zijn de experimentele onderzoeken naar stress. De allerbeste daarvan zijn degene die met fysiologische maten meten, zoals bloeddruk, hartslag, huidgeleiding, stresshormonen. Dat kunnen mensen niet saboteren.

Er zijn twee soorten stress. Stress omdat je heel erg moe bent, mentaal vermoeid, of stress omdat je bang bent. Herstel van stress door angst meet je via de gemoedstoestand, met fysiologische maten. Je laat mensen eerst een eng of opwindend filmpje zien, dan meet je, vervolgens laat je een natuurfilmpje zien, en dan meet je weer. Er zijn ook gradaties aangebracht in de experimenten, waarbij de natuur in de filmpjes steeds natuurlijker werd. Dat bleek steeds sterker tegen stress te werken. Herstel van stress door vermoeidheid meet je meestal aan de mate van concentratie. Dan zie je dat vermoeide mensen die even door de natuur lopen, meer fouten in een tekst ontdekken dan mensen die dat niet hebben gedaan.

Die experimenten, dat is echt onomstotelijk bewijs. Het zijn echt grote effecten, hoor. Het hersteleffect wordt ook nog ondersteund door allerlei kwalitatief bewijs, bijvoorbeeld wildernisprogramma's in Amerika, waarbij jongeren hun angst voor de natuur leren overwinnen.

Dus je kunt ook ontstressen door te kijken naar natuurfilms op tv?

Jawel. De video's die we bij het onderzoek gebruikten, waren pauzefilmpjes voor de televisie. Qua schoonheidsbeleving vind ik het wel een heel intrigerende vraag of iemand die auto's mooi vindt daar ook gezonder van wordt.

Naast rust noemen jullie weerbaarheid en persoonlijke groei als positieve effecten van natuur op de gezondheid.

Voor de weerbaarheid is er meer anekdotisch bewijs. Dat boerderijkinderen weerbaarder zijn. Ze hebben bijvoorbeeld minder last van allergie?n. En hun grotere geestelijke weerbaarheid blijkt uit het feit dat ze minder bang zijn voor allerlei dieren. Dat generaliseert ook naar dieren die ze nooit gezien hebben, zoals slangen en spinnen.

Voor de groeiervaring is er het minste bewijs. Dat is interessant, want de meeste mensen noemen het heel snel, en hechten daar ook veel waarde aan.

Wat is het bijzondere aan natuur? Bij museumbezoek ondervinden mensen ook persoonlijke groei.

Er zijn vier kenmerken van de interactie tussen de mens en zijn omgeving. De natuur heeft die alle vier. Ten eerste is er de compatibiliteit. De doelen van de persoon sluiten heel goed aan bij de mogelijkheden die de natuur biedt. Mensen voelen zich in de natuur snel thuis en voelen zich ook gestimuleerd om zichzelf te overstijgen, om de confrontatie aan te gaan. Het tweede is zachte fascinatie, natuur is iets wat blijvend de aandacht trekt. De derde is being away, omdat de natuurlijke omgeving wezenlijk anders is dan de stedelijke omgeving. En je hebt extent, de interactie met natuur geeft je heel snel het idee dat je omgeven wordt door een groter geheel. Elk van die kenmerken komen ook in niet-natuurlijke omgeving voor, maar probeer maar eens een omgeving te vinden waarin al die vier kenmerken samenkomen.

Voor wie is dit essay interessant?

De meeste interesse komt vanuit het beleid, maar ook de gewone man vindt het onderwerp heel belangrijk. We merken ook dat verzekeraars vooral voor hun imago in het onderzoek ge?nteresseerd zijn.

Is het essay een marketingtruc?

Beslist niet, want we zouden het onderzoek niet eens aankunnen. Voor Alterra is het wel interessant om bijvoorbeeld bij andere ministeries in beeld te komen.

Het is echt niet de bedoeling dat we dit onderzoek alleen gaan doen. Het is ook de bedoeling dat het bij de universiteit wordt opgepakt, vooral het fundamentele onderzoek. Je kunt je ook afvragen of Alterra dat fysiologische onderzoek moet doen. We doen het nu uit armoede, omdat niemand anders het doet.

Hoe past het onderzoek bij het natuurbeleid?

LNV is wel bezig mensenwensen mee te nemen in natuurbeleid, maar dat komt moeilijk van de grond, want beleving is een zachte waarde. Daar kom je in het beleid niet heel ver mee. Gezondheid, daar hoef je niet eens een prijskaartje aan te hangen, zo evident is het. Het gezondheidsargument is gewoon een sterk argument voor natuurbeleid. En omgekeerd denken wij ook dat natuur een goed argument zou kunnen zijn voor gezondheid.

Je ziet bij belevingsonderzoek dat er veel aandacht en geld voor is als de conjunctuur hoog is. Het wordt als een soort luxe gezien. Als het slechter gaat, gaat de geldkraan weer dicht. Volgens mij is dat onterecht, want voor mensen is beleving van essentieel belang.

Ik kan je brieven laten zien van bijvoorbeeld bejaarden die zeggen, als ik die tuin niet meer had - altijd noemen ze aspecten als frisse lucht, beweging, gezondheid - dan hoeft het voor mij niet eens meer, het leven. Zo essentieel is het voor mensen.

Door het in termen van beleving of wensen te zien, lijkt het een soort luxe. Door beleving te koppelen aan gezondheid, geef je het iets extra's. Dat is voor Alterra de belangrijkste beweegreden om dit essay te maken.

Martin Woestenburg

Foto Guy Ackermans

Re:ageer