Wetenschap - 7 mei 2009

ZUIDPOOLDIERTJES ZOEKEN MASSAAL HET IJS OP

Pal onder het drijvende ijs van Antarctica komen in groten getale kleine zeediertjes voor die een belangrijke plek innemen in de voedselketen. Promovendus dr. Hauke Flores ontdekte dat de dichtheid aan kreeftjes, visjes en andere organismen hier vele malen groter is dan in open water.

Kleine zeediertjes zoals de vleugelslak eten algen die vooral onder het poolijs groeien, en worden zelf weer gegeten door grotere dieren.
Kleine zeediertjes zoals de vleugelslak eten algen die vooral onder het poolijs groeien, en worden zelf weer gegeten door grotere dieren.

Foto: Jan Andries van Franeker

Lange tijd was het leven direct onder de ijsschotsen een verborgen wereld. Maar met een speciaal gemaakt visnet kreeg onderzoeker Flores toegang tot het grensvlak tussen het drijvende Antarctische ijs en het zeewater eronder.
Hij ontdekte dat de onderkant van het ijs de spil vormt van de Antarctische voedselketen. ‘In en onder het ijs groeien algen die de gehele productie van het ecosysteem uitmaken’, vertelt Flores. ‘Draai een ijsschots om en je zult zien dat de onderkant helemaal groen is.’
Kleine zeedieren, zoals krill en vleugelslakken, voeden zich massaal op de algen en zijn zelf weer prooi voor grotere dieren, zoals walvissen, pinguïns en zeehonden. ‘De kleine zeediertjes brengen zo de energie die door algen als biomassa is vastgelegd, dieper het water in’, vertelt Flores.
Biologen vermoedden al langer dat de onderkant van het ijs een belangrijke rol speelt in de biodiversiteit van de Zuidpool, maar kwantitatieve gegevens ontbraken nog. ‘Het is moeilijk om erbij te komen’, verklaart Flores.
Met collega’s maakte hij een net dat de naam Surface and Under Water Trawl (SUIT) heeft gekregen. De basis bestaat uit een zwaar frame dat tegen een stootje kan. Onder het frame hangt een visnet. Grote drijvers bovenop het frame voorkomen dat het zinkt.
In vijf jaar tijd bracht Flores vier keer een paar maanden door op het Duitse onderzoeksschip de Polarstern in Antarctica. Daar trok hij de SUIT elke nacht onder het ijs door en analyseerde hij de vangst.
Met de resultaten van het onderzoek kunnen de gevolgen van klimaatsverandering voor het Antarctisch ecosysteem beter worden ingeschat. Als ijsschotsen smelten, heeft dat mogelijk een dramatisch effect op al het leven in de Antarctisch oceaan. Door de opwarming van de aarde wordt het ijs steeds dunner en volgens Flores minder geschikt voor algen en zeedieren. Een afname in de dichtheid van het zeeleven pal onder het ijs werkt door tot ver in de voedselketen. / Laurien Holtjer

Hauke Flores promoveerde op 1 mei bij prof. Wim Wolff van Rijksuniversiteit Groningen. Hij voerde zijn onderzoek uit bij Wageningen Imares.

Re:ageer