Wetenschap - 6 november 2008

‘ZEE HEEFT GOEDE THERMOMETER NODIG’

Volgens John Schobben is de Noordzee viezer dan we denken.
Volgens John Schobben is de Noordzee viezer dan we denken.

Foto: Nationale Beeldbank

De Noordzee is een patiënt die volgens de Natuurbalans 2008 wel aan de beterende hand is, maar nog lang niet gezond. Volgens drs. John Schobben, hoofd van de afdeling milieu van Wageningen Imares, komt dat onder meer doordat we de zieke niet op de goede manier onderzoeken.
Deze zomer is de Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie van kracht geworden. Die regelt het behoud en herstel van ‘een goede milieutoestand’ van de Europese zeeën, waaronder de Noordzee. Nederland moet voor 2010 vastleggen hoe ze hieraan gaat bijdragen. Schobben pleit ervoor om naar een zo breed mogelijk assortiment van verontreinigende stoffen te kijken. Zijn schrikbeeld is de Kaderrichtlijn Water die volgens Schobben naar een veel te beperkt aantal zogeheten prioritaire stoffen in de binnenwateren kijkt.
Er zijn veel meer stoffen die schadelijk zijn voor het zeemilieu, waarschuwt hij. ‘Perfluorverbindingen, die textiel waterafstotend maken, krijgen bijvoorbeeld heel weinig aandacht. Maar wij meten daar heel hoge concentraties van in aangespoelde bruinvissen.’ Een ander voorbeeld is irgarol, een tamelijk nieuwe stof die voorkomt in aangroeiwerende verf voor boten. ‘Rijkswaterstaat ziet die stof toenemen in de Waddenzee. In havens wordt de indicatieve norm al overschreden.’ Irgarol is de opvolger van tributyltin, dat inmiddels wereldwijd is verboden.
Er zijn volgens Schobben tal van stoffen die mogelijk gevaarlijk zijn. ‘Met een nieuwe methode hebben we liefst vierhonderd stoffen aangetoond in sediment van de Noordzee. De vraag is natuurlijk welke stof welk effect veroorzaakt en of er een effect is. Maar ik zeg daarom wel: is de Noordzee schoon?’
Kritisch is Schobben vooral op de door de EU voorgeschreven manier om verontreinigingen te meten. Gebruikelijk is de verontreinigingen te meten in de waterbodem, in de dieren zelf en in het zogeheten zwevende stof in het water. ‘De EU zegt nu dat je moet meten in water. Je pakt een liter water en die meet je door. Maar dan meet je dus niks meer. De concentraties zijn zo klein dat je in een liter niks meer kunt aantonen. Dus lijkt het probleem opgelost. Maar dat is natuurlijk de kop in het zand steken. Veel stoffen zijn vetminnend. Die gaan direct in mossels en vissen zitten. Dáár zijn de concentraties hoog.’
Schobben meent daarom dat onderzoekers niet alleen naar de kwaliteit van het water moeten kijken, maar ook naar de effecten van verontreiniging op het dierenleven. Zo heeft Imares aangetoond dat de huidige concentratie pcb’s in de Nederlandse kustwateren de tonglarven bedreigt. Het instituut steekt veel energie in het ontwikkelen van testen voor dergelijke effectmetingen op vissen en andere zeedieren.
De patiënt Noordzee verdient volgens Schobben een goede dokter. ‘Als je naar de dokter gaat en die zegt ‘ik meet geen koorts, je bent gezond’, is dat dan zo? Moet die ook niet je bloeddruk meten of naar het cholesterolgehalte kijken? Zo is het ook met de Noordzee. We moeten een thermometer maken die zo breed is dat je echt kunt zeggen: de zee is gezond.’

Re:ageer