Wetenschap - 1 november 2001

Wonen in het groen is ingewikkeld

Wonen in het groen is ingewikkeld

Alterra-onderzoekers zoeken naar houvast in warwinkel van regelgeving

Mooie plannen om groene woonwijken te bouwen stranden vaak op een warwinkel van beleid en regelgeving vanuit verschillende overheidslagen. Alterra-onderzoekers proberen in het project Groen wonen deze kluwen te ontwarren. Goed woonbeleid vraagt om een langetermijnvisie en creatieve samenwerking, zo blijkt.

Een kind zou zeggen dat het niet eerlijk is. Wonen in het groen is gezond, vinden wetenschappers. En Nederlanders wonen graag in het groen, maar zowel het buitengebied als de steden zijn zo langzamerhand vol. Hoe kun je in Nederland nou nog in het groen wonen?

Dat is de vraag die Alterra-onderzoekers ir. Jos Jonkhof en ir. Gielijn Blom zich stellen in het project Groen wonen. Met gericht onderzoek, excursies, debatten en een prijsvraag richten zij zich op het aanwakkeren van het maatschappelijk debat over wonen in het groen.

Versaille in Heerenveen

Groen en wonen hebben steeds meer met elkaar te maken. Was in de jaren zeventig het groen de icing on the cake van de te bouwen woningen, nu maakt de ecologie, het waterbeheer en de landschapsarchitectuur vaak vanaf het begin af deel uit van de planning van nieuwe woonwijken. Een mooi voorbeeld hiervan is de nieuwbouwwijk Skoatterw?ld ten oosten van Heerenveen. De op klassieke, vorstelijke tuinen ge?nspireerde groenstructuur lag hier voordat de eerste paal werd geslagen voor een woning. Naar nieuwe bewoners werd gelonkt met reclamekreten als 'Een vleugje Versaille in Heerenveen'.

Het probleem met die steeds ge?ntegreerder woningbouwprojecten is dat gemeentes, bouwers en projectontwikkelaars steeds vaker te maken krijgen met tegenstrijdige regelgeving vanuit de verschillende overheidslagen. Neem het piepkleine wijkje het Bastion ten noorden van Leeuwarden. Nu is het een stadshofje op een kunstmatig schiereiland, en ligt het als een klein puistje aan een waterplas in het weidse recreatiegebied de Groene Ster. Van buitenaf ziet het wijkje er uit als een soort kasteel aan het water. Eenmaal op het schiereiland blijken de woningen open en vriendelijk, en het pleintje in het midden is een veilig speeloord voor kinderen.

Voor gemeente Leeuwarden neemt het Bastion ruimtelijk een schakelpositie in tussen de stad en de Groene Ster. Daarom koos de gemeente bij het bouwen ook voor hoge kwaliteit. Dat het plan van Leeuwarden niet geheel slaagde, ligt onder meer aan de verwarring die door rijksbeleid werd veroorzaakt.

In eerste instantie dacht Leeuwarden aan het bouwen van een horecavoorziening, aansluitend bij subsidieregelingen van het ministerie van LNV, maar die regelingen veranderden. Het ministerie van Vrom stak vervolgens een stokje voor het nieuwe plan voor hoogwaardige woningbouw. De Inspectie Ruimtelijke Ordening schakelde de rechter in, maar de gemeente haalde haar gelijk. Het rijksbeleid was niet duidelijk genoeg, vond de rechter.

Dit langdurige geharrewar kostte de gemeente veel tijd en geld. Daardoor kwam de keuze voor kwalitatief hoogwaardige en duurzame woningbouw onder druk te staan. Om uit de kosten te komen, kwamen er meer woningen op het schiereiland en werden de garages bij de entree van de wijk bovengronds gebouwd in plaats van ondergronds. Nu kijkt iedereen die van de Groene Ster het Bastion binnenkomt tegen een rij witte, plastic garagedeuren aan.

Planologische missers

Voor Jonkhof en Blom zijn zulke planologische missers belangrijke leermomenten. "Waarom ging het planologisch mis, wat leren we daarvan en hoe kunnen we dat bij andere projecten toepassen?", somt Jonkhof een aantal vragen op. "Als overheden er onderling niet uitkomen, dan fnuik je het initiatief en de creativiteit van onderop."

En er is veel onduidelijkheid en overlap. Bijna alle rijksnota's die afgelopen jaren verschenen - over wonen, over ruimtelijke ordening, over natuur, over recreatie, over waterbeheer - hebben gevolgen voor de integrale bouwprojecten die nodig zijn voor wonen in het groen.

"Het is zoeken naar planologische duidelijkheid", stelt Jonkhof. "Het hele notacircuit schept kennelijk zoveel onduidelijkheid en behoefte aan afstemming, dat als reactie meer wordt geroepen om duidelijker grenzen. En het liefst ook naar het bij wet regelen hoe de functies geordend worden."

Wetgeving cre?ert echter weer nieuwe problemen. "Het gaat bijvoorbeeld ten koste van goede overlegstructuren", aldus Jonkhof. En waar moet de wetgeving op worden gericht? "Bij groen wonen is dat een probleem, want wat is groen en wat is wonen?"

Om groen en wonen goed en duurzaam met elkaar te integreren is een lange adem nodig, en geld. De Heerenveense nieuwbouwwijk Skoatterw?ld is daar een voorbeeld van. Qua structuur ligt de wijk er al, een overgang van de strak vormgegeven Versaille-achtige tuinen bij de stad Heerenveen naar de grillige vormen van het Engelse landschapspark vlakbij het oud-koninklijke landgoed Oranjewoud. Aan de woningbouw is net begonnen.

Dat de boompjes er in het Heerenveense Versaille al aantrekkelijk bijstaan, bewijst dat de langetermijnvisie van gemeente Heerenveen werkt. Dat die visie kon worden uitgewerkt, kwam onder meer doordat Heerenveen een rijke gemeente is, die sterk profiteert van de toenemende bedrijvigheid langs de verkeersaders A7 en A28. Maar Heerenveen had met Skoatterw?ld vooral het geluk dat de grond snel in handen kwam van de gemeente, zodat er direct gewerkt kon worden.

Medewerkers van andere gemeentes kijken afgunstig naar Skoatterw?ld. Dat het zo moet is duidelijk, maar hoe kom je zover? Er ligt nog voldoende werk voor Jonkhof en Blom.

Martin Woestenburg

Re:ageer