Wetenschap - 2 februari 1995

Wonen aan het water

Wonen aan het water

Konikspaarden en zandzakken. De watergraaf van de Blaauwe Kamer en de bril van Fred. Prikkeldraadvrije routes en kleine plastic schelpjes.


Student Milieuhygiene Caspar Bosma woont in een caravan aan Aan de Rijn. Vrijdagmiddag om half twee op weg naar Wageningen stond het water nog maar tot aan de trapas. Toen hij echter om half zeven huiswaarts wilde keren, bleek het water te hoog. Via de Pabstendam - de weg naar de Wolfswaard en vandaar lopend over de zomerdijk, wist hij toch zijn caravan te bereiken. Vrijdagavond roeide hij voor de zekerheid terug naar de stad om uit logeren te gaan. Ik ben nog een keer heen en weer geweest, zaterdagnacht om spullen op te halen." De zomerdijk was toen al overstroomd. Er stond veel wind en het roeien was een crime. Ik heb nog overwogen er een zeilboot van te maken." Het roeien via een prikkeldraadvrije route in zijn bootje, dat hij schaamtevol omschrijft als een klein plastic schelpje, zeg maar een badkuip kostte hem een half uur heen en een half uur terug. Het vaartuig schafte hij in december 1993 aan. Bosma woont anderhalf jaar op dit adres en m
aakte in die tijd dus twee overstromingen mee. Ik heb geen maatregelen getroffen. De kans dat het overstroomt acht ik uitgesloten", vertelt hij laconiek. Meer bezorgd is hij over muizen, mollen en ratten die, gevlucht naar een droog plekje, z'n spullen wellicht aanvreten. Bosma rekent erop een week op het vasteland te moeten doorbrengen. Af en toe heen en weer varen, voor 't mooi." Bosma spreekt van de romantiek van het hoge water.

Op nummer 47 aan de Veerweg is maandagmiddag de romantiek ver te zoeken. In mei verhuisde Niek Smaal naar een van de twaalf nieuwbouwwoningen. Een standaard bijgeleverd hardhouten schot, te plaatsen in de garage-opening bewijst zijn dienst. Het water klotst er tegenaan. Kwelwater wordt met twee pompen terugggepomt. Voor de zekerheid heeft Smaal een tweede barricade opgeworpen, enkele meters dieper de garage in. Hij is vooral bezorgd om zijn hobby, een drukkerijtje. Vooralsnog lijkt, dankzij weinig weekendrust, alles onder controle.

Maandagavond zes uur. Bij de Grebbedijk, ter hoogte van de afslag naar het Opheusdense veer, ligt Peter, de watergraaf van de Blaauwe Kamer, al met de boot klaar. Zodra de weg onder water staat, neemt deze bewoner van het eerste huis van het rijtje van tien, vrij van zijn werk en werpt zich op als schipper. Een pomp wordt aan boord getild om de beerput straks leeg te malen. Halverwege de tocht wordt verhaald van Fred, die zondagmiddag met z'n kano omsloeg, te water raakte en zijn bril verloor, maar gelukkig snel weer kon worden opgepikt. De bewoners van de huisjes bij de voormalige steenfabriek hebben vrijdag al bezoek gehad van de burgemeester. Van de zaterdag door de gemeente geleverde zandzakken is op het laagste punt een dijkje gebouwd. Vrijdagmiddag zijn de Konikspaarden geevacueerd, inclusief een dag oud veulen. Zaterdagavond liep de weg onder. De SRV-man kwam die middag uit voorzorg toch maar een uurtje eerder. Zondag was een dag van buiten zijn en de hele ti
jd koffieleuten, aldus Jeroen, die het huis op nummer acht bewoont. Derhalve hoorde ik veel onbetrouwbare informatie over de laatste standen bij Lobith."

De boot heeft aangelegd. Jos, een niet al te groot mannetje, die met Rijk, Broer en Tante de nummers drie en vier bewoont, wijst lachend: Als het water zo hoog komt te staan, steek ik er nog steeds boven uit." De pomp lijkt goed te werken. Rijk: Dan hoef ik het niet in mijn laarzen te doen." Alvorens te eten wordt besloten tot een buurtvergadering op nummer acht, waar de bewoners de meest waardevolle spullen zondagavond alvast naar de eerste verdieping hebben verhuisd. Omdat we allebei wilden gaan werken van de week."

Monte van nummer negen en Dick van zeven hielden zich zondag onledig met het vangen van kleinere zoogdieren. Je ziet ze met honderden voorbij zwemmen." Opbrengst: veldspitsmuizen, roze woelmuizen, gewone woelmuizen, bosmuizen, veldmuizen en mollen. Ik moet wel zeggen dat de leiding van het vangen bij Bartje lag", lacht Monte. De katten zitten nu alle muizen die we gered hebben op te vreten."

Op een enkeling na is iedereen even later op het overleg aanwezig. Opmerkingen en grapjes vliegen over en weer. Fred en Wouter houden de vergadering echter graag structureel. Vier belangrijke punten: Waar moet bij eventuele overstroming in ieder huis voor worden gezorgd, moet er nog aan de zandzakdijk worden gewerkt, wat zijn de laatste verwachtingen omtrent de waterstanden en moet er een dijkwacht worden ingesteld. Fred wijst de aanwezigen er eerst op dat bij overstroming ruim een meter in de huizen zal staan. Vervolgens sommen de bewoners op volgorde van nummer de knelpunten op. Elektriciteit, diepvriezers in de schuur, een enkele piano. De auto niet. Die spoelt vanzelf weg", lacht Peter. Nummer zes is aan de beurt. Heb je vaste vloerbedekking?" Nog wel".

Fred wil een elektriciteitsteam formeren. En een sjouwersteam. Daar ga ik niet bij, ik heb een hernia", roept iemand. Peter: We hebben een team en dat is iedereen!" Voor vanavond wordt besloten de dijkwacht vrijblijvend te houden. Monique gaat achter een extra pomp en een boot aan. Fred belt het nutsbedrijf NUON met vragen over het electriek. Peter roept in verband met de rioleringsproblemen op tot beperkt douchen: Als we dat met z'n allen doen, stinken we tenminste allemaal." Morgen komt de buurt weer bij elkaar. Zelfde tijd, zelfde plaats. Maar dan zijn er geen stoelen meer", waarschuwt Jeroen. Terugroeiend onder het licht van vele sterren bij windstil weer, lijkt er inderdaad zoiets als de romantiek van het hoge water te bestaan.

Ondanks harde wind en regen, is de bootdienst naar de Wolfswaard dinsdagmiddag gewoon in de vaart. In vergelijking met vorige nacht, een moeizaam en nat roeitochtje. Met Taas, voormalig raceroeier bij Argo, en afwisselend Joris en Joop aan de riemen duurt de overtocht ruim een half uur dankzij stroming en tegenwind. Het laatste stukje varen we door de boomgaard, waarbij voor de nog net boven het water uitstekende nieuwe aanplant moet worden opgepast. 't Is goed koud. Gelukkig wacht de warme chocolademelk. Minimaal vijf maal daags wordt heen en weer gevaren: mensen moeten naar het werk, kinderen naar school. Gelukkig telt de Wolfswaard behalve Taas, meerdere ex-Argonauten onder haar bewoners. Taas maakt zich vooralsnog geen zorgen. Een centimeter of dertig, veertig hebben ze nog wel over. Water, elektriciteit en gas doen het gewoon; schapen, kippen en bijenkasten staan op stal, het enige paard is geevacueerd naar een paardenpension aan de Lawickse Allee. Terug richting haven gaat he
t roeien een stuk gemakkelijker. Aan de wal staat buurman Richard, zesdejaars tuinbouwstudent. Hij informeert naar de toestand van zijn huisje. De paar centimeters, die de woning van het water scheiden, lijken gezien de prognoses over de waterstanden, niet voldoende. Richard heeft z'n spullen hoog gezet en logeert al een paar dagen op de Haarweg. Berustend fietst hij weg. Je kan er toch niks doen."

Dinsdagavond. Caravan, Blaauwe Kamer en Wolfswaard houden het vooralsnog droog. Aan de Veerstraat staat echter in zes nieuwbouwwoningen zo'n zeventig centimeter water. Smaal houdt het met tien centimeter relatief droog. De inboedel van zijn drukkerijtje heeft hij hooggezet. Vanaf drie uur maandagnacht is hij in de weer geweest. Smaal: 't Is vervelend, 't is veel werk geweest. Maar als je bijvoorbeeld denkt aan al die honderden boeren, dan valt dit in de categorie ongemak."

Re:ageer