Wetenschap - 17 mei 2001

Winteravondlezing: Op zoek naar de waarden van Wageningen

Winteravondlezing: Op zoek naar de waarden van Wageningen

De vierde en laatste Winteravondlezing van Wageningen UR stond maandag 14 mei in het teken van normen en waarden. Moet Wageningen UR op zoek naar gezamenlijke waarden, of zou juist verscheidenheid het sterke punt moeten zijn? De aanwezige wetenschappers en bestuurders kwamen er niet uit. "Ik krijg een eng gevoel als er gepraat wordt over 'onze' normen en waarden", zei prof. dr. ir. Wim Jongen. Bestuursvoorzitter prof. dr. Cees Veerman hield het bij zijn slottoespraak op: "Waarden moet je blootleggen, authentiek moet je zijn."

De meest prikkelende bijdrage aan de beleefde discussie werd geleverd door prof. ir. Wim van Dinten. De oud-topman van de Rabobank, die door de raad van bestuur was ingehuurd om de lezingencyclus te leiden, stelde dat Wageningen te weinig gevoel in zijn werk legt en te rationeel is. Hij wilde meer ruimte voor emotie in het werk: "Jullie moeten respect hebben voor het uitzonderlijke en gevoelens niet wegrationaliseren, maar juist respecteren."

Van Dinten ondersteunde zijn betoog met een aantal voorbeelden. Tijdens een van zijn managementtrainingen kwam een cursist, werkzaam bij Rijkswaterstaat, naar hem toe met een probleem: een brugwachter in zijn Friese regio was maar niet tot rede te brengen. Rijkswaterstaat had hem gevraagd te verhuizen naar een naburige brug, omdat dat effici?nter was. Vanaf die nieuwe plaats kon de brugwachter op afstand meerdere bruggen bedienen. Maar de brugwachter was met geen stok uit zijn huisje te slaan, wat Rijkswaterstaat verder ook inbracht. 'Hoe pak je zulke inflexibele mensen aan?', wilde de cursist van Van Dinten weten.

Van Dinten wilde daarop van de student weten hoe het werk van een brugwachter er uit ziet. ,Nou, als er een boot komt dan kijkt hij of de brug open kan en doet dat vervolgens al dan niet', was het antwoord. Wat de cursist volgens Van Dinten zelfs na aandringen over het hoofd zag, was dat de brug voor de brugwachter een hele andere betekenis heeft. Gedurende zijn werkdag ziet hij dorpsbewoners over 'zijn' brug naar school of werk gaan, let hij op het wegdek en maakt hij een praatje met een passant. "De brug is iets waardoor hij met de mensen en zijn omgeving is verbonden. De brug open en dicht doen is een middel." Van Dinten zag onder zijn cursisten drie verschillende reacties. Sommigen wilden de brugwachter toch verplaatsen, omdat dat nu eenmaal de meest functionele oplossing bood. Anderen wilden de bezwaren van de brugwachter verwerken in een model dat uitrekent welke oplossing voor alle partijen de beste is. De laatste en meestal kleinste groep van managers koos ervoor de brugwachter te laten waar hij was, vanwege de bijzondere omstandigheden. "Een brug in Friesland is een ander geval dan een brug in Holland. Daar is de hele omgeving van de brug in de loop van de jaren al veranderd. Er zijn bedrijventerreinen gekomen, het verkeer is drukker geworden enzovoorts. De situatie van een Hollandse brugwachter zal daardoor heel anders zijn dan van zijn Friese collega", aldus Van Dinten.

Conclusie: elke situatie vraagt om een eigen benadering. Wageningen UR zou meer gevoel moeten ontwikkelen voor het 'specifieke, lokale en tijdelijke'. Rekenmodellen bieden volgens Van Dinten geen soelaas: "Een model zal altijd de uitkomst opleveren die je er van tevoren hebt ingestopt".

In de afsluitende discussie werd tegengeworpen dat gevoel en emotie wellicht prima passen bij discussies over de inrichting van landschappen, maar wat moet een onderzoeker naar genomics ermee? Bioloog en Alterra-directeur dr. Andre van der Zande: "Dat is volgens mij niet wezenlijk anders. Er zijn zeker studenten en medewerkers die een warm gevoel krijgen bij de ontdekking van Watson en Crick (de structuur van DNA, red.). Het gaat om die fascinatie." Van Dinten: "Ik was ooit lid van de NRLO, de Nationale raad voor Landbouwkundig onderzoek. Ik vond dat geen prettig gezelschap. Ze hadden een plan om de genetische diversiteit te bewaren door een hele grote koelkast aan te schaffen en daarin genetisch materiaal te verzamelen. Het lukte mij niet dat gezelschap uit te leggen dat dat een vreselijk verhaal is. Genomics mag, tot je overdrijft."

Of Wageningen UR haar waarden niet expliciet moest uitspreken, wilde een aanwezige weten. Van der Zande vond van wel: "Wij hebben onze waarden wel expliciet vastgelegd. Dat hoeft niet in stenen tafelen, voor 2000 jaar, maar als je het niet doet verval je in 'u vraagt wij draaien', dan word je kleurloos." De aanwezige 'harde' b?tawetenschappers leken minder enthousiast voor een Wagenings waardenpakket. "Ik krijg daar een eng gevoel bij", verwoordde hoogleraar productontwerpen en ATO-onderzoeker Jongen.

Bestuursvoorzitter Veerman probeerde de resultaten van de vier Winteravondlezingen te vatten in combinaties van werkwoorden en begrippen: "Authentiek moet je zijn, waarden moet je blootleggen, gevoel moet je hebben, gedrevenheid ontwikkelen, verbinding zoeken, structuren laten evolueren, vari?teit bewaren." | Korn? Versluis

Re:ageer