Wetenschap - 26 september 2002

Willem Takken in Science: transgene malariamug gevaarlijk

Willem Takken in Science: transgene malariamug gevaarlijk

De genetische code van de malariamug is gekraakt, maar een genetisch gemodificeerde mug, bedoeld om malaria uit te roeien, brengt nog te veel gevaren met zich mee, waarschuwt entomoloog dr. Willem Takken. "Gemuteerde muggen en opkomende parasieten zijn misschien onmogelijk te beheersen."

Volgende week doen Science en Nature verslag van de ontrafeling van het genoom van de Afrikaanse malariamug Anopheles gambiae en van de malariaparasiet Plasmodium falciparum door Europese en Amerikaanse onderzoekers. Genetici zullen er blij mee zijn aangezien ze al jaren broeden op het idee om een nieuwe mug te cre?ren die de malariaverspreiding kan stoppen. Het gesleutel aan muggen komt nu waarschijnlijk in een stroomversnelling. Muggenspecialist Takken waarschuwt samen met collega's volgende week in Science voor het geloof in het heil van de genmug. "Ik zou graag zien dat genetici en entomologen wat realistischer worden. We kennen nu het genetische plaatje van de malariamug. Maar het idee dat we nu met een transgene malariamug het probleem in Afrika kunnen oplossen, is veel te gemakkelijk."

Via de genen is het mogelijk om het immuunsysteem van een mug te be?nvloeden zodat die een afweer krijgt tegen de parasiet die voor malaria zorgt. Zo'n mug zou dan de schadelijke muggen moeten verdringen. Takken wijst er echter op dat zo'n mug in het wild kan gaan muteren. "Die mutaties heb je niet in de hand. Je hebt dan wel een mooie eigenschap ontwikkeld maar er kunnen dus ook andere dingen gebeuren. Een gemuteerde mug is misschien onmogelijk te beheersen en de mutaties kunnen overspringen naar andere diersoorten."

Een ander gevaar is dat mensen in het introductiegebied van een transgene mug hun immuniteit verliezen tegen de malariaparasiet. Als malaria na verloop van tijd dan toch weer de kop op steekt, slaat malaria veel ernstiger toe, zegt Takken. "En als je een mug maakt die ongevoelig is voor de malariaparasiet, heb je kans dat er nieuwe genetische varianten van de malariaparasiet de kop op steken. Deze risico's moeten veel meer aandacht krijgen."

De entomoloog gelooft dat de ontrafeling van het malariamug-genoom wel degelijk van grote waarde is. "Met deze informatie kunnen we sneller begrijpen waarom sommige bestrijdingsmethoden niet werken en waarom muggen bepaalde mensen niet steken of juist wel. Ook interacties tussen de mug en de parasiet kunnen beter ontrafeld worden. Echter, met de traditionele bestrijding van malaria kunnen we nog veel winst boeken, zoals het gebruik van klamboes, het verspreiden van biologische bestrijdingsmiddelen en het opruimen van broedplaatsen van muggen."

Amerikaanse onderzoekers hebben al genetisch gemodificeerde muggen klaarstaan in hun laboratoria. Takken: "We moeten nu op de rem trappen. Collega's van mij zijn sinds een door mij georganiseerde Frontis-workshop in Wageningen in juni wel meer gaan nadenken over de gevaren van transgene muggen. Nu de genetische code beschikbaar is, moeten we niet gaan juichen. Voordat we een transgene mug uitzetten stel ik voor om eerst een aantal kritische vragen te beantwoorden zoals hoe de uitwisseling van genen uitpakt in het wild." | H.B.

Re:ageer