Wetenschap - 27 mei 2011

Wetenschappelijke kritiek op alternatieve rijstteelt is onterecht

tekst:
Joris Tielens

Een alternatief teeltsysteem dat zonder high-tech hogere opbrengsten haalt, en ook nog eens door een pater in Madagascar is ontwikkeld. Wetenschappers moeten er niks van hebben, maar de Afrikaanse methode deugt wel degelijk.

sri.jpg
In 1983 ontwikkelde pater Henri de Laulanié in de hooglanden van Madagascar een nieuw teeltsysteem voor rijst. Het belooft zonder bestrijdingsmiddelen en met minder zaaizaad een verdubbeling van de oogst ten opzichte van gangbare natte rijstbouw.
Oxfam en wereldbank
De zaailingen worden jonger uitgeplant, staan verder uit elkaar en worden niet permanent onder water gezet. Daardoor kunnen de wortels van de plant zich beter ontwikkelen, is de gedachte, wat leidt tot meer en betere aren per plant en daarmee tot een spectaculair grotere oogst in het alternatieve systeem van rijstteelt dat bekend staat onder de naam System of Rice Intensification (SRI). Het systeem werd later - met steun van donoren als Oxfam en de Wereldbank - verspreid onder miljoenen kleine boeren in vijftig rijstlanden.
Kan niet waar zijn
Die hogere opbrengst kan niet waar zijn, oordelen internationale rijstwetenschappers van onder andere het IRRI die de grondleggers zijn van de Groene Revolutie. Deze tegenstanders van SRI laken het gebrek aan peer-reviewed studies en stellen dat de claim van een hogere oogst - als die al op waarheid berust - te verklaren is door het telen op vruchtbaarder grond of de grotere hoeveelheid arbeid in het wieden van de akker. Ook vermoeden de critici dat er fouten worden gemaakt bij het meten van de opbrengst. Aandacht voor SRI leidt de aandacht af van echte kansen op verbetering, zoals onderzoek naar genetische modificatie, vinden de tegenstanders.
Wageningse sociologen deden in opdracht van de Bill and Melinda Gates foundation een studie naar de SRI-controverse. De conclusie, zo meldden ze op een symposium afgelopen woensdag:SRI geeft inderdaad vaak hogere opbrengsten.Maar het blijft vaak onduidelijk of dat toe te schrijven is aan het teeltsysteem of aan een grotere inzet van arbeid, al gaat het systeem zeker efficienter om met zaaizaad.
Veel boeren
De Wageningers verklaarden de opkomst van SRI, en de kritiek erop vanuit de rijstwetenschap, vanuit een sociale context. SRI werd wel door veel boeren overgenomen, stellen ze, maar vaak maar op onderdelen, aangepast aan de lokale situatie.
Ook was SRI niet de ontdekking van een enkele pater, vertelde Dominic Glover van de leerstoelgroep Technologie en Agrarische Ontwikkeling, maar kwam voort uit verschillende bronnen in het geisoleerde Madagascar, waaronder proeven van lokale boeren en handboeken uit de tijd van vóór de Groene Revolutie die De Laulanié had.
Vijandig
De presentatie van SRI als de uitvinding van een pater in het achterland van Madagascar, maakt de vijandige reactie van gevestigde wetenschappers wel begrijpelijk, stelt Glover. Vanuit het niets kwam er een niet-wetenschappelijke methode die een dubbele opbrengst beloofde en snel verspreidde.
 

Re:ageer