Organisatie - 1 januari 1970

Wetenschap wapent zich tegen druk van opdrachtgevers

Een werkgroep van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) gaat onderwijsminister Maria van der Hoeven adviseren over de manier waarop wetenschappers zich beter kunnen wapenen tegen ongeoorloofde druk van opdrachtgevers. Volgens het Wageningse werkgroeplid en voedingshoogleraar prof. Martijn Katan is het tijd ‘om de ruggen recht te houden, anders gaan we straks met z’n allen op onze bek’.

‘Op zich is er niks nieuws onder de zon. Het masseren van onderzoeksgegevens of het selectief publiceren van onderzoeksresultaten kwam veertig jaar geleden ook voor. Maar nu de overheid steeds verder terugtreedt en wetenschappers steeds afhankelijker worden van onderzoeksopdrachten is de druk om opdrachtgevers tevreden te stellen toegenomen. Als je onderzoek wil doen moet je tegenwoordige de boer op’, zegt Katan. Hij maakt zich vooral zorgen over de gevolgen voor de reputatie van de wetenschap. ‘Je leest nu wel eens dat ‘leerstoelen te koop’ zijn of dat de betrouwbaarheid van een onderzoeksrapport in twijfel wordt getrokken. Op den duur ondermijnt dat het gezag van de wetenschap, want in laatste instantie is ook dat gebaseerd op vertrouwen.’
Katan is een van de zes leden van de vorige week geïnstalleerde KNAW-werkgroep ‘Opdrachtonderzoek’ die een advies gaat schrijven met handvatten voor het waarborgen van de wetenschappelijke onafhankelijkheid van onderzoekers. Bescherming van onderzoekers tegen ongeoorloofde druk van de opdrachtgever en bewaking van de kwaliteit van het onderzoek zijn hierbij belangrijke uitgangspunten.
Katan benadrukt dat wetenschappers in principe de vrije hand moeten hebben bij het kiezen van hun onderzoekmethoden en bij het rapporteren van de resultaten. ‘De samenvatting van een onderzoeksrapport is vaak een kritiek punt. Het moet opdrachtgevers duidelijk zijn dat onderzoekers bepalen hoe dit wordt verwoord. Uiteindelijk is dat ook in hun eigen belang. Aan rapporten van onderzoeksbureaus die zich laten sturen wordt op den duur weinig waarde meer toegekend’, aldus Katan.
Er is volgens hem in principe niks mis met extern gefinancierd onderzoek, maar het is wel zaak vooraf keiharde afspraken te maken. ‘Dat geldt zowel bij onderzoek voor de overheid als voor het bedrijfsleven. De overheid heeft vaak grote belangen omdat ze soms hun ziel en zaligheid hebben verbonden aan projecten als de Betuwelijn.’
Het advies van de werkgroep zal naar verwachting in juni van dit jaar verschijnen. / GvM

Re:ageer