Wetenschap - 7 december 2006

Watermanagement problematisch in Andes

De huidige, uniforme regels rondom watergebruik in de Andeslanden benadelen inheemse volkeren. Liberalisering biedt geen oplossing, want daardoor zou de ongelijkheid slechts toenemen. Die conclusie trokken de deelnemers van een groot internationaal congres over waterrechten dat van 28 tot en met 30 november werd gehouden in Peru.

Het congres is het resultaat van vijf jaar onderzoek binnen het project Water Law and Indigenous Rights (WALIR). Dit project werd in het leven geroepen om nationale waterwetgeving te vergelijken met de praktijksituatie van inheemse volkeren in Peru, Bolivia, Venezuela, Ecuador, Mexico en de Verenigde Staten. De lokale bevolking van de Andes kent een geschiedenis van onderdrukking waarbij eigendomsrechten op land en water werden ontnomen. Een groot deel van het beschikbare water gaat nu naar de rijkere klassen en naar commerciële bedrijven. De lokale bevolking is hiervan de dupe.
Tijdens het congres bespraken de deelnemers het recht op water voor inheemse volkeren. ‘De overheden hanteren een uniforme wetgeving als het gaat om het verdelen van water. Maar onder het mom van gelijkheid is het juist de diversiteit die ontkend wordt. Want lokale manieren van waterbeheer worden zo genegeerd’, zegt projectcoördinator Rutgerd Boelens, onderzoeker bij de leerstoelgroep Irrigatie en waterbouwkunde van Wageningen Universiteit.
De overheden staan echter niet te springen om dit te veranderen, evenmin als de commerciële waterbedrijven. ‘Boeren die als een groep hun recht opeisen, gaan de marktwerking tegen. Want zij hanteren vaak niet de vraag- en aanbodregel van een zogenaamde vrije markt als het gaat om de verdeling van water binnen de groep, maar hebben hun eigen patronen en verdelingsmechanismen, bijvoorbeeld op basis van een jarenlange samenwerking.’
Toch is verandering noodzakelijk. Want de armoede en ongelijkheid neemt toe. ‘Rechtspluralisme wordt daarom steeds meer gedragen. Het is een groot gedeelde consensus dat de huidige waterrechten niet voldoen. Maar ook dat de alternatieve voorstellen van liberalisering ten koste gaan van de armere bevolking, omdat daarbij de nadruk ligt op competitie in plaats van samenwerking.’
Wel vereist een grotere autonomie voor collectieve waterbeheersvormen - waarbij het waterbeheer in de handen van bijvoorbeeld dorpen komt - een grondige democratisering, zegt Boelens. ‘Overheden en betrokken instanties dienen een meer representatieve samenstelling te krijgen. Nu worden ze vaak nog gedomineerd door elites. Maar de wateroorlogen in Bolivia en de dagelijks onzichtbare wateroorlogen in de andere Andeslanden laten zien dat er ontzettend veel beweging is aan het waterrechtenfront’, zegt Boelens. ‘En met de komst van de nieuwe overheden in Bolivia en Ecuador, waarin de lagere klassen steeds meer vertegenwoordigd zijn, groeit de kans op een vorm van watermanagement waarin ruimte is voor de gewenste diversiteit.’

Re:ageer