Wetenschap - 7 oktober 2011

'Water rush' op Afrika

tekst:
Joris Tielens

Afrika staat aan de vooravond van een water-rush. Dat voorspelt Petra Hellegers in haar inaugurele rede bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar Economie van water en klimaatverandering.

Hellegers%2C_Petra_2011_web.jpg
Volgens Hellegers gaat de landbouwproductie zich in de toekomst verplaatsen naar landen waar nog genoeg water is. Nu al is tekort aan water - en niet land - de belangrijkste drijfveer achter het leasen of kopen van land in Afrika (landgrabbing)door bedrijven uit rijke maar water-schaarse landen. 
Afhankelijk
Water wordt een steeds waardevollere hulpbron in de wereld, stelt Hellegers, omdat water schaarser wordt terwijl de vraag ernaar toeneemt. Globalisering en liberalisering van de wereldmarkt maken dat landen voor hun voedselvoorziening meer afhankelijk zijn van elkaar. Daardoor zou het landbouw- en handelsbeleid nog wel eens van grotere invloed kunnen zijn op de vraag naar water dan het beleid rond water, stelt Hellegers.
Vlees
Water, voedselproductie, energie en klimaatverandering hangen samen, legt Hellegers uit. Om de groeiende wereldbevolking te voeden is stees meer voedsel nodig. Die bevolking wordt bovendien welvarender en stedelijker en eet meer vlees. Het watergebruik neemt daardoor sterk toe: voor de productie van een kilo graan is 1000 liter water nodig, een kilo rundvlees kost 15.000 liter. Daarnaast maakt klimaatverandering sommige streken droger of warmer waardoor meer irrigatiewater nodig is. Hogere prijzen voor energie maken waterkracht interessanter, net als biobrandstof, waar gewassen voor nodig zijn die ook om water vragen. Diezelfde hogere energieprijzen maken het kostbaarder om zoet water op te pompen, te zuiveren en te vervoeren.
Landjepik
Hellegers maakt een economische analyse. De kosten van het beschikbaar maken van zoet water wegen in Saudi ArabiĆ« bijvoorbeeld niet meer op tegen de baten van de opbrengst van landbouwproducten. Daarom besloot de Saudische regering in 2008 om 12% minder graan in eigen land te gaan verbouwen, en gaf het tegelijkertijd vijf miljard dollar uit aan zachte leningen voor bedrijven die wilden investeren in grootschalige landbouw in Afrika. Afrika staat weliswaar bekend om de droogte en hongersnoden, maar er zijn ook veel gebieden met een hoog landbouwpotentieel en voldoende neerslag. Saudische bedrijven investeren volgens Hellegers bijvoorbeeld veel in Zuid Soedan. Er is veel kritiek op dit landjepik, omdat het ten koste kan gaan van de lokale voedselzekerheid. Bedrijven kopen of leasen land en sluiten soms ook contracten af over het gebruik van water. Het geproduceerde voedsel wordt geĆ«xporteerd naar eigen land.
Waarde 
Volgens Hellegers is dit een voorbode voor een 'water rush' die veel trekken heeft van de gold rush in het wilde westen van het Amerika van de 19de eeuw. Verstandig omgaan met dit soort kwesties vraagt volgens haar om goede economische analyse die alle factoren integreert. Water moet daarin niet alleen gewaardeerd worden om haar marktwaarde, maar ook om de waarde die het heeft voor de hele samenleving.

Petra Hellegers is buitengewoon hoogleraar Economie van water en klimaatverandering aan Wageningen University bij de leerstoelgroep milieu-economie en natuurlijke hulpbronnen.  

Re:ageer