Wetenschap - 1 januari 1970

Walter Willett over de verloren onschuld van melk

Walter Willett over de verloren onschuld van melk


Een dag voordat Walter Willett het Wageningse eredoctoraat ontving stond de
beroemde voedingswetenschapper de pers te woord. Wb sprak met de
onberispelijk geklede Willett over de macht van de voedingsindustrie, de
duistere keerzijden van melk en vitamine A, eerherstel voor vet en
controverses.

U heeft een kleine zevenhonderd publicaties op uw naam staan en een flink
aantal daarvan worden veel geciteerd. Als je alleen naar die cijfers kijkt
zijn uw studies naar de beschermende werking van vitamine E op hart en
bloedvaten uw grootste succesnummers. Vindt u dat zelf ook?
,,Waar ik het meest over te spreken ben is het feit dat we dit soort
onderzoek überhaupt kunnen doen. Toen ik in de jaren zeventig afstudeerde
dachten wetenschappers dat het onmogelijk was om de effecten van een dieet
of een leefstijl te meten. De groep op Harvard waar ik in 1977 in
terechtkwam dacht daar anders over, en had zojuist een grote studie opgezet
die tienduizenden verpleegsters volgde door de tijd, de Nurses Study. Die
studie, en soortgelijke studies die elders werden opgezet, bewees dat je
als wetenschapper wel degelijk de effecten van leefstijl kon meten – en dat
daar interessante dingen uitkwamen die soms haaks stonden op de
conventionele wijsheden.
In de jaren zeventig dachten onderzoekers nog serieus dat roken niet
schadelijk voor vrouwen was. Nu weten we door dit soort grote studies dat
roken de belangrijkste veroorzaker van kanker en hart- en vaatziekten bij
vrouwen is.’’

Zijn er soortgelijke controverses die nu spelen? Dingen waarvan we nu
denken dat ze goed voor ons zijn, maar waarover we over een paar jaar
misschien totaal anders denken?
,,Melk. Dankzij campagnes die de industrie heeft opgezet is iedereen in de
VS ervan doordrongen dat melk goed voor je is. Dat zal hier ook wel zo
zijn.’’

Melk De Witte Motor. Melk Voor Elk. Melk Moet. Ik ben volkomen
geïndoctrineerd.
,,Ik ook. Dat was iedereen in de streek waar ik vandaan kwam, the Mid West.
Daar stond alles in het teken van de veeteelt. Mijn eigen familie is
generaties lang boer geweest en waar ik opgroeide was de zuivelindustrie
overal aanwezig. Die industrie heeft er met zijn campagnes voor gezorgd dat
we melk zijn gaan beschouwen als een product, dat op geen enkele wijze de
gezondheid kan schaden. Als er één voedingsmiddel volkomen onschuldig is,
dan is dat melk. Denken we. Maar daarvoor ontbreekt de wetenschappelijke
onderbouwing.’’

Is melk slecht?
,,We hebben nu een paar studies waaruit blijkt dat een hoge consumptie van
zuivel samengaat met een verhoogde kans op kanker. Prostaatkanker bij
mannen, en, in mindere mate, eierstokkanker bij vrouwen. We vinden ook een
verhoogde kans op de ziekte van Parkinson.’’

Zuivel is een belangrijke bron van verzadigd vet. Is dat de verklaring?
,,Nee. We zien het verband ook bij fervente zuivelgebruikers die vooral
vetarme producten gebruikten. We vermoeden dat het calcium de oorzaak is,
maar het kan ook het eiwit zijn. Ik moet daar meteen bij zeggen dat die
verbanden niet in alle studies naar voren komen, en dat volgens sommige
studies zuivel de kans op darmkanker verkleint. Dat is trouwens
waarschijnlijk ook het werk van calcium.’’

Calcium is goed voor je botten.
,,Wat grappig dat je daarover begint. Wij hebben geen verband tussen
botontkalking bij ouderen en melkconsumptie kunnen vinden. Botontkalking
wordt door de vergrijzing een steeds groter probleem, en wat de industrie
ook mag beweren: melk drinken is niet het antwoord. Lichaamsbeweging helpt
wel, maar melk niet.’’

Dat zal de industrie niet leuk vinden.
,,Dat vindt de industrie ook niet. Ik ben bij een aantal bedrijven geen
graag geziene gast. Ik weet toevallig dat wetenschappers, die een door
Kraft gesponsord congres organiseerden, te horen kregen dat ze iedereen
mochten uitnodigen, behalve Walter Willett.’’

Dat soort praktijken verwacht je niet van een gevestigde, traditionele
onderneming die een reputatie kan verliezen. Dit verwacht je van een
fabrikant van supplementen.
,,Je moet de macht van de traditionele levensmiddelenindustrie niet
onderschatten. Het zijn enorme operaties met een grote politieke invloed.
Wat de supplementenindustrie betreft: er is nog steeds een segment in die
sector dat verantwoordelijk te werk gaat. Je hebt ook een ander segment
dat graag extreme claims maakt. Maar de economische en politieke macht van
de supplementenindustrie valt in het niet bij die van de grote concerns.’’

Over supplementen gesproken: u publiceerde verleden jaar nog een studie
over de gevolgen van voedingssupplementen en novel foods die vitamine A
bevatten.
,,Daar kwam uit dat vrouwen die veel vitamine A binnenkrijgen een verhoogde
kans op botbreuken hebben. Een Zweedse onderzoeksgroep waar wij mee
samenwerken heeft dezelfde verbanden gevonden bij mannen. Die ontdekking
was voor ons een verrassing. We wisten wel uit dierstudies dat dieren bij
hoge doses vitamine A broze botten krijgen. Dat de menselijke consumptie
van vitamine A zo hoog kan zijn dat ook bij ons het skelet verzwakt, dat
hadden we niet verwacht.
Achteraf is het niet zo vreemd. Zo heel veel vitamine A krijgen we via ons
dieet eigenlijk niet binnen. Het zit eigenlijk alleen in lever. In alle
andere voedingsmiddelen zitten stoffen die het lichaam moet omzetten in
vitamine A. Maar als fabrikanten die vitamine in supplementen gaan stoppen,
of gaan toevoegen aan melk of breakfast cereals, dan wordt de inname al
snel te hoog. Zeker als je èn supplementen gebruikt, èn verrijkte melk, èn
verrijkte cornflakes.’’

Er is geen ruchtbaarheid aan dat onderzoek gegeven.
,,Daar hebben we van afgezien. Het zou tien tot vijftien jaar duren totdat
we onze boodschap op het publiek overgebracht zouden hebben. Tegen die tijd
zou het probleem al opgelost zijn. De industrie past nu zijn producten aan
en vervangt de vitamine A door stoffen als bètacaroteen, die in het lichaam
in vitamine A veranderen maar de botten niet verzwakken.’’

Wat is eigenlijk het allerongezondste wat een mens kan doen?
,,Op dit moment is overgewicht de grootste bedreiging van de gezondheid van
de gemiddelde Amerikaan. Of dat bij jullie in Nederland ook zo is moet je
aan Frans Kok vragen. Ik heb de cijfers niet paraat. Misschien nog niet.
Jullie zijn bezig met een inhaalslag, maar wij zijn nog steeds dikker dan
jullie.’’

Waar komt volgens uw onderzoek de vetzuchtepidemie vandaan?
,,Het sterkste verband dat we in hebben gevonden is het aantal uren dat
mensen televisie kijken. Amerikanen kijken gemiddeld 30 uur per week, meer
dan vier uur per dag. Ik heb moeite om het me voor te stellen, want ik kijk
zelf geen TV. Waarschijnlijk betekent veel TV weinig beweging en komt het
verband daarvandaan.
Ongeveer eenderde van de mensen in onze surveys beweegt regelmatig. De
meerderheid dus niet. Als je ze vraagt waarom dat is, dan zeggen de meesten
dat ze niet genoeg tijd hebben. Maar ze hebben dus wel vier uur per dag
tijd om TV te kijken.’’

U heeft in interviews gezegd dat een vetarm dieet niet de beste manier is
om vetzucht te bestrijden.
,,Uit onze studies is gebleken dat het percentage vet in een dieet niets
zegt over de kans dat je dik wordt. Het is de totale hoeveelheid calorieën
die dik maakt, niet vet. Een paar jaar geleden was het nog not done om
zoiets te zeggen. Toen gingen diëtisten er nog vanuit dat het eten van veel
koolhydraten in plaats van vet zo’n beetje het beste was wat je voor je
gezondheid kon doen.
Nu denken we daar anders over. We weten nu dat vet op zichzelf niet
ongezond is, maar dat sommige soorten ongezond zijn. Die omwenteling is ons
denken is vooral het werk van de groep van jullie Martijn Katan. Katan
onderzocht voeding weliswaar fysiologisch en niet epidemiologisch, maar hij
onderzocht net als wij de gedeeltelijk verharde vetten of de transvetzuren.
Door dat onderzoek weten we nu dat transvetzuren desastreus zijn voor het
cholesterol en hart en bloedvaten.
Je moet de impact van die ontdekking niet onderschatten. Voordat de
industrie maatregelen nam en het gebruik van transvetzuren terugdrong
bestond in Amerika zes procent van de vetinname uit transvetzuur.’’

U bent niet bang voor controverses.
,,Controverses ontstaan niet alleen omdat wetenschappers verrassende
vondsten doen, maar ook omdat er partijen zijn die proberen greep te
krijgen op die lastige wetenschappers. Ik heb de indruk dat het in Europa
minder is, maar in de VS is er een immense pressie van de industrie op de
wetenschap. Die invloed zit hem vooral in het bepalen van de richting van
het onderzoek.
Ik vind dat wetenschappers zich bewust moeten zijn van die pressie, en
moeten proberen die te weerstaan. Wetenschappers hebben een
verantwoordelijkheid. Wetenschappers vinden dingen die gevestigde waarheden
onderuit halen. Dat is vaak pijnlijk, maar wel belangrijk. Zo komen we
verder.’’

Willem Koert

Fotobijschrift:
De Wageningse eredoctor prof. Walter Willett: ,,Op dit moment is
overgewicht de grootste bedreiging van de gezondheid van de gemiddelde
Amerikaan. Bij jullie misschien nog niet, maar jullie zijn bezig met een
inhaalslag’’. | Foto Guy Ackermans

Re:ageer