Organisatie - 1 januari 1970

Wageningse onderzoekers betrokken bij internationaal relletje om teff

Het Nederlandse bedrijf S&C wordt door een Canadese maatschappelijke organisatie beschuldigd van biopiraterij. Het concern verbetert met hulp van Wageningse onderzoekers variëteiten van teff, een van oorsprong Ethiopisch graangewas, en wil nu de productie daarvan gaan patenteren. Overleg over winstdeling met de Ethiopische overheid verloopt traag, maar het bedrijf zet de patentaanvraag toch door. Daarom kreeg het van de Canadese club de ‘Captain Hook Biopiracy Award’. Het bedrijf zou het genetisch eigendom van Ethiopië stelen. Wat is er waar van deze bewering?

Soil and Crop Improvement (S&C), een Nederlands bedrijf, wil producten als meel of brood van teff laten maken door meelfabrikant Koopmans. Voordeel van teff is dat het glutenvrij meel oplevert. Hans Turkensteen, financieel directeur van Soil and Crop Improvement, legt uit dat het bedrijf eigendomsbescherming moet aanvragen op de producten omdat het anders de investering van het onderzoek er niet uit kan halen. Het Praktijkonderzoek Plant en Omgeving (PPO), onderdeel van Wageningen UR, is betrokken bij het teelttechnisch onderzoek dat teff ook geschikt moet maken voor Nederland. Hogeschool Van Hall adviseerde over de toepassing van teff in glutenvrije producten en hogeschool Larenstein adviseerde over het contact met de Ethiopische autoriteiten.
In samenwerking met Larenstein heeft S&C afspraken gemaakt met de Ethiopische autoriteiten over winstdeling. De partijen zijn overeengekomen dat per ingezaaide hectare teff buiten Ethiopië tien euro genoegdoening wordt betaald. Het bedrijf stopt verder vijf procent van het netto rendement in een fonds voor Ethiopische boeren. Tot er winst is gemaakt, stort S&C bovendien jaarlijks twintig duizend euro in dat fonds. Ethiopië wil deze afspraken nu herzien en heeft een comité benoemd dat de zaak bestudeert. Omdat het overleg met de Ethiopische autoriteiten daardoor lang duurde, aldus Turkensteen, is het bedrijf toch verder gegaan met de aanvraag van patenten.
Pat Mooney, directeur van de maatschappelijke organisatie ETC in Canada, is daarover niet te spreken. Hij meldt vanuit Canada: ,,Ten eerste doet het bedrijf pogingen variëteiten van het gewas zelf te patenteren en niet het product. Dat mag niet volgens Europese regels. Ten tweede geeft het bedrijf er blijk van dat als de Ethiopische overheid niet in overleg wil, het toch verder gaat met de procedure van de patent aanvraag.’’ Mooney maakt duidelijk niet tegen de ontwikkeling van nieuwe teffvariëteiten te zijn, maar wel tegen ‘de spelletjes die het bedrijf met de Ethiopische overheid speelt’.
Turkensteen van Soil and Crop Improvement wil niet zeggen waar het in de twee lopende patentaanvragen precies om gaat. Tijdens de periode van de aanvraag, zo’n anderhalf jaar, moet de inhoud geheim blijven. Verder zegt Turkensteen dat het vooral aan de situatie in Ethiopië ligt dat het zolang duurt voor er goede afspraken zijn. ,,Ik heb ze uitgenodigd voor een gesprek, maar daar reageerden ze lange tijd niet op. Nu gaan we er eind maart heen voor overleg.’’
Dr Bert Visser, directeur van het Centrum Genetische Bronnen Nederland heeft in zijn hoedanigheid van Focal Point on Access and Benefit Sharing voor de Conventie inzake Biologische Diversiteit, een functie die ingesteld is door LNV, het bedrijf gevraagd zorgvuldig om te gaan met het delen van voordelen uit eventuele patenten. Ook heeft, zegt Turkensteen, de directie van Plant Research International het bedrijf gevraagd de links naar PPO van de site van het bedrijf te halen.
Turkensteen is daar nijdig over.,,U bent van het weekblad van de universiteit? Schrijft u maar dat de universiteit moet ophouden met dat gekloot. Ik vind hun opstelling goed waar ze ons hebben gesteund, maar ik kan niet waarderen dat ze zich nu klaarblijkelijk voor ons schamen. Die organisatie in Canada is een splinterbeweging van antiglobalisten. Ik vind het merkwaardig dat de universiteit zich zoveel van die organisatie aantrekt. Het stoort me vooral dat het niet duidelijk is met wie ik te doen heb als ik benaderd wordt door Wageningen UR. PPO is aannemer van opdrachten van ons. Maar Wageningen UR is in andere hoedanigheid ineens ook controleur.’’
Bert Visser daarover: ,,De reactie van de heer Turkensteen verbaast me. Hij kan weten dat ik hem adviezen heb gegeven in mijn hoedanigheid van Focal Point, en dus niet als wettelijk controleur en ook niet met een Wageningen UR-pet op. Ik heb die adviezen niet gegeven vanwege het optreden van ETC maar vanwege de negatieve reacties bij de Ethiopische autoriteiten, veroorzaakt door het optreden van Soil and Crop in de Nederlandse pers. Ik heb samen met vertegenwoordigers van het Ministerie van LNV mijn best gedaan de onduidelijkheid op te lossen. Jammer dat de heer Turkensteen dit optreden in zijn belang afdoet als een poging het braafste jongetje van de klas te spelen.’’
Op verzoek van Visser reageert ook Marcel Vernooij, hoofd Mondiale Samenwerking van de Directie Internationale Zaken van het ministerie van LNV op de zaak. ,,De award van ETC is gebaseerd op een aanvankelijk te ruime tekst op de website van het bedrijf over patenten. Op mijn verzoek heeft Bert Visser het bedrijf benaderd, waarna de website is aangepast. Vervolgens heb ik met de Ethiopische overheid gesproken, die blij is met de aanpassing van de website en uitziet naar versterking van de samenwerking met Nederland en het bedrijf. Men gaf verder aan tevreden te zijn met de afgesloten samenwerkingsovereenkomst. Ik heb ETC hierover geïnformeerd. Desondanks vond men het nodig om door te gaan met het uitreiken van de award.’’ Op deze relativering, hen toegestuurd per mail, reageert ETC niet meer.

Joris Tielens

Re:ageer