Wetenschap - 1 januari 1970

Wageningse Willy Wortel’s voelen de hete adem van bezuinigingen in hun nek

Wageningse Willy Wortel’s voelen de hete adem van bezuinigingen in hun nek

Wageningse Willy Wortel’s voelen de hete adem van bezuinigingen in hun nek


'Onze sportvloertester gaat de hele wereld over'

Hoe test sportorganisatie NOC*NSF een sportveld? met de door het Instituut
voor Milieu- en Agritechniek (IMAG) ontwikkelde sportvloertester en
grasbetredingssimulator. Het is slechts een greep uit de vele opmerkelijke
apparaten die zijn ontwikkeld en vervaardigd in de werkplaats van het IMAG.
Een succesvolle afdeling die nu in rap tempo wordt afgebouwd.
Konstructeur/tekenaar Frans van Korlaar, die de moed er nog inhoudt, geeft
een rondleiding.

,,Onze sportvloertesters, die we hebben ontwikkeld in samenwerking met het
Instituut voor Sport Accomodaties (ISA-Sport), een tak van NOC*NSF, gaan de
hele wereld over. Hetzelfde geldt voor onze
laboratoriumbetredingssimulator, die zelfs een sliding van een voetballer
kan nabootsen.'', vertelt Van Korlaar. De 56-jarige ontwerper-constructeur
is duidelijk enthousiast over zijn bouwsels. Hij werkt bij het IMAG al
sinds 1970 en heeft met zijn team wel meer dan honderd apparaten ontworpen,
gemodificeerd en geconstrueerd, waaronder ook een van de eerste magnetrons,
een nieuw type aardappelrooimachine, een tomatenplukrobot, een biersensor
en diverse windtunnels.
,,Ik ben misschien wel het meeste trots op onze sportvloertester'', zegt
Van Korlaar. Hij laat er een zien die net voor een kleine reparatie is
binnengebracht. Het is een handzaam karretje waarop een cilindervormig
meetinstrument met gewicht is bevestigd. Dit meetinstrument kan
gecoördineerd naar beneden vallen, namelijk door een magneet tijdelijk uit
te zetten. Een meetkop met drie sensoren meet de stabiliteit, het
schokabsorberend vermogen en de energierestitutie van de vloer. Het
instrument is erg handig om verschillende vloeren te vergelijken; men
krijgt een indruk van de stijfheid van de vloer. Stuitert een bal hoog op
en wat voor schokken krijgt een sporter en de vloer te verduren bij het
rennen en vallen? De sportvloertester geeft het antwoord.

Betredingssimulator
Van Korlaars collega Ton Janssen komt erbij staan en vertelt over de
elektronica in het apparaat, die hij samen met Henny van Dorland heeft
ontwikkeld. ,,Tijdens het vallen meet het programma razendsnel de signalen
van de drie sensoren in de meetkop. Maar liefst 150.000 metingen per
seconde.'' Janssen zet de computer aan die is verbonden met de
sportvloertester. Met een druk op de knop valt de meetkop naar beneden. Een
computerscherm laat direct grafisch zien welke schokken de vloer kreeg te
verduren, met kleine pieken ongeveer elke tiende van een seconde.
Al is het apparaat met betrekkelijk eenvoudige middelen ontwikkeld en op
een plek waar je dat niet zou verwachten - op een landbouwinstituut - , het
succes is er niet minder om. De Europese voetbalorganisatie UEFA heeft het
apparaat zelfs voorgeschreven om sportvelden mee te testen. Korlaar: ,,Een
soortgelijk apparaat is ook ontwikkeld in Frankrijk, maar de UEFA heeft
voor de onze gekozen omdat die nauwkeuriger is en beter reproduceerbaar.''
Niet alleen grasvelden kunnen er getest mee worden, eigenlijk alle typen
sportvelden. ,,Paardrenbanen, tennisbanen, je kunt het zo gek niet
bedenken. Elke ondergrond waar gelopen wordt door beesten en mensen.''
Of ze ook patent hebben aangevraagd voor de sportvloertester of andere
apparaten? ,,Nee, we hebben nooit patent aangevraagd. Dat is vrij duur om
allemaal te regelen. En het is de vraag wie het patent kan aanvragen voor
bijvoorbeeld de sportvloertester. Wijzelf of de mensen van ISA-Sport die
het oorspronkelijke idee hadden en ons de opdracht hebben gegeven.''
Van Korlaar is niet bang dat ISA-Sport met het ontwerp aan de haal gaat, en
ze de sportvloertester niet meer bij het IMAG laat produceren. ,,De
ontwerptekeningen zitten in mijn pc.'' De relatie met ISA-Sport is zeer
goed te noemen, vertelt Van Korlaar, hij verwacht in de toekomst nog wel
meer opdrachten. Ook DESSO Sports is een goede klant. Aan dit bedrijf uit
België is ook een sportvloertester en een grasbetredingssimulator geleverd,
speciaal bedoeld voor het testen van kunstgras. Het IMAG heeft de
betredingssimulator, die in het lab een kunstgrasmat kan testen en is
voorzien met noppen, spikes of zaalsportzolen, aan diverse bedrijven
verkocht, bijvoorbeeld de Amerikaanse kunstgrasfabrikant Astroturf.

Mistkamers
Van Korlaar kan wel verklaren waarom ISA-Sport en Desso Sports naar
Wageningen komen en niet een ander bureau in de arm nemen. ,,Wij doen in
feite alles: het ontwerp, de bouw, elektronica, software en eventuele
aanpassingen en reparaties. Dat is wel uniek''.
Aan klanten geen gebrek, wat Van Korlaar wel zorgen baart is de
bezuinigingsdrift van Wageningen UR. De werkplaats van het IMAG is de
laatste jaren qua medewerkers uitgekleed. ,,Vijf jaar geleden waren we nog
met twintig man, nu zijn we met z’n vijven. Twee vertrekken binnenkort, en
aan het eind van dit jaar wordt deze hele werkplaats opgedoekt. We
verhuizen naar de fijnmechanische/elektronische werkplaats van
Agrotechnologie en voeding in het Biotechnion op de Dreijen.''
Van Korlaar vindt het zeer spijtig, maar hij is vastbesloten het werk voort
te zetten. ,,We zullen aardig wat werk gaan uitbesteden.'' De faciliteiten
van de werkplaats op de Dreijen zijn even goed als op het IMAG, maar door
de beperkte mankracht en misschien ruimtegebrek zal het ontwerp- en
productieproces trager verlopen. Van Korlaar hoopt niet dat hij hierdoor
klanten verliest. Het heeft niet alleen gevolgen voor externe klanten,
zoals TNO, Staatsbosbeheer en de Plantenziektekundige Dienst, maar ook voor
de instituten en leerstoelgroepen van Wageningen UR. Zo maken ID-Lelystad ,
ATO en Plant Research International regelmatig gebruik van de diensten van
de IMAG-werkplaats. Het gaat bijvoorbeeld om klimaatcellen voor
dieronderzoek en mistkamers voor gewassen.
Van Korlaar maakt zich er nog niet al te druk om. Hij is met zijn hoofd bij
een tweetal nieuwe apparaten. De 'Imspector' staat achter zijn kantoor in
de hal, het is een mobiel monitoringssysteem voor graslanden en andere
veldgewassen, ontwikkeld in samenwerking met Plant Research International.
Het voertuig meet al rijdende over een weiland met speciale camera's onder
meer de voederwaarde van gras en het aandeel klaver. Voor boeren kan dit
een uitkomst zijn want dan kunnen ze objectief de kwaliteit van hun
grasland bepalen.
Verder is er een nieuwe type spuitmachine voor bestrijdingsmiddelen. De
machine is bedoeld voor boomgaarden en kan met behulp van GPS en een 3D-
beeld van de boomgaarden de bestrijdingsmiddelen gedoseerd spuiten,een
uniek concept. Het apparaat is vrij snel gebouwd - de ontwikkelingskosten
waren slechts 9000 euro - maar het moet nog uitgebreid getest worden in het
veld. Het werk zit er dus nog niet op.

Hugo Bouter

Kader:
Slidingsimulator

Een sportveld heeft het zwaar te verduren. Elke wedstrijd weer van die
ellendige noppen en slidings.
Alvorens de grasmat naar het stadion te brengen, kan men de mat in het lab
testen met de betredingssimulator. Het apparaat is ontwikkeld door het IMAG
in samenwerking met het de Belgische kunstgrasfabrikant Desso Sports.
Verscheidene fabrikanten van kunstgras en andere sportvloerondergronden
gebruiken deze betredingssimulator, die voldoet aan de voorschriften van de
Europese Commissie voor Normalisatie.
Het instrument onderzoekt de mat aan slijtvastheid en schokabsorberend
vermogen. Dit gebeurt met een rollenwagen, uitgerust met voetbalnoppen,
spikes of een ander profiel. Deze rollenwagen is aangesloten aan een klein
motortje en een ketting en beweegt heen en weer over een toegevoegd stuk
sportvloermateriaal en bootst zo de druk die een sporter uitoefent na. De
rollen kunnen meedraaien, maar ze kunnen ook vastgezet worden. Als het
wagentje dan over de ondergrond schuift, simuleert men in zekere mate een
sliding van een sporter, een beweging die de sportvloer versneld doen
aftakelen.
Door bijvoorbeeld kunstgras te onderwerpen aan een intensieve test met de
betredingssimulator, kan men in een relatief korte tijd waarnemen wat de
impact is van langdurig sporten op deze ondergrond. Men kan controleren in
welke mate de ondergrond slijt. Het apparaat is voorzien van een teller die
registreert hoeveel heen en weer gaande bewegingen de machine maakt.
De simulator wordt verbonden met een computer - een normale pc voldoet - ,
hiermee kan men de nodige software draaien voor de besturing van de
simulator en de registratie van de bewegingen.

Kader:
Aardappelrooimachine voor slecht weer

De grootste coöperatieve organisatie voor aardappeltelers in Nederland,
Agrico, is er zeer tevreden mee: een nieuw type aardappelrooimachine die
het bij regen en hagel goed blijft doen. Het IMAG is het brein achter de
nieuwe rooier.
De nieuwe 10 ton wegende rooier is zo geconstrueerd dat deze zich niet
ingraaft in de bodem bij nat weer en niet snel overbelast raakt. Agrico zal
de rooier speciaal gaan inzetten op de 10.000 proefveldjes die jaarlijks
worden aangelegd in Nederland. Automatische registratie van het gewicht van
de aardappels en andere voorzieningen maken de machine hier geschikt voor.
De rooier is uitgebreid getest in de Noordoostpolder. Frans van Korlaar van
het IMAG, die de machine heeft ontwikkeld, vertelt: ,,Bij Agrico vertelden
ze me dat ze deze nieuwe rooier eigenlijk al tien jaar geleden hadden
kunnen gebruiken. De coöperatie heeft al die tijd gebruik gemaakt van een
verouderd type rooier die ook niet erg gebruiksvriendelijk is.''
Het oude type, de Weevers proefveldrooier uit 1974, moet inderdaad weg,
zegt Marien Winters, hoofd Veredeling bij Agrico Research. ,,Deze zakt bij
teveel regenval gewoon door de klei en de rooikettingen slibben dicht. We
hebben bij Agrico een tijd lang gebrainstormd, maar omdat we zelf niet
voldoende know-how hebben op het gebied van machines, zijn we naar het IMAG
gestapt.''
De oplossingen die de technici van het IMAG hebben bedacht zijn voor een
deel eenvoudig: de nieuwe rooier heeft nu dubbele achterwielen die extra
stabiliteit geven. Modder, kuilen en hobbels zijn geen probleem meer.
Verder is de constructie van de aardappeltransportband en de rooibek
grondig herzien. De oude machine duwt de rooibek de grond in om de
aardappelen op te scheppen; de nieuwe machine heeft een rooibek die
rakelings over de grond beweegt. Vrijwel alle aardappelen worden hiermee
opgepikt zonder dat de machine vast komt te zitten.
De ruimere transportband is aan weerskanten van de rooier gemonteerd in
plaats van aan de onderkant, en kan meer aardappelen en grond verwerken. De
transportband rondom de rooier maakt het mogelijk aardappels over te
brengen op naastrijdende trucks. De transportband registreert het gewicht
van de aardappels automatisch; in het hele rooiproces hoeft geen enkele
kist meer op of van een weegschaal of van de grond getild te worden.
Tijdens het proefrooien bleek dat er gemakkelijk 500 proefveldjes per dag
voltooid kunnen worden. In juli zal Agrico Research de nieuwe rooier
werkend laten zien aan aardappeltelers tijdens de 'pootgoedavonden'.
Fotobijschrift:
De sportvloertester is een van de succesnummers van het IMAG. Het eenvoudig
te bedienen apparaat wordt gebruikt om de stabiliteit, het schokabsorberend
vermogen en de energierestitutie van sportvloeren te meten. | Foto’s IMAG

Re:ageer