Organisatie - 11 oktober 2007

Wageningers op de vuist in de Eerste Kamer

Hendrik Adams verlaat de Eerste Kamer met een tas voor zijn blauwe oog
Het is een unicum in de Nederlandse parlementaire geschiedenis: een Eerste Kamerlid dat een zojuist benoemde collega een blauw oog slaat. De senator in kwestie is ir. Jan Baas (VVD), die evenals zijn ‘slachtoffer’ ir. Hendrik Adams (Boerenpartij) heeft gestudeerd in Wageningen.
‘Ik heb geen moment hoeven nadenken. Als er een hystericus op je afkomt, staat je maar één ding te doen: de man uit te schakelen’, zegt de nu bijna negentig jaar oude Baas. De affaire-Adams, die op 20 september 1966 begon met zijn historische vuistslag in de koffiekamer van de Eerste Kamer, staat de voormalige verzetsman nog helder voor de geest.
‘Ik kende Adams niet uit Wageningen, want hij was al weg toen ik studeerde. Ik heb hem in 1942 ontmoet toen ik les gaf op de Rijkslandbouwwinterschool in Emmen.’ Ook Adams, een rijkspluimveeconsulent met nationaal-socialistische sympathieën, werkte daar tijdens de oorlog. ‘Hij wist dat ik bij het verzet zat en er ontstond daarover een botsing tijdens een lerarenvergadering. Toen beet hij mij toe dat hij er persoonlijk voor zou zorgen dat ik gedeporteerd werd’, vertelt Baas. ‘Ik heb toen heel rustig gezegd: als ik de oorlog overleef, dan is de vlaggenmast voor de school nog te goed om jou aan op te hangen.’
Na de oorlog wordt Adams ontslagen en veroordeeld tot ruim anderhalf jaar internering wegens collaboratie. Bovendien verliest hij voor tien jaar het kiesrecht. Vrijwel niemand weet dat nog als Adams in september 1966 namens de Boerenpartij in de Eerste Kamer wordt benoemd, en kennis komt maken op het Binnenhof. Totdat Jan Baas de Kamervoorzitter vraagt om een persoonlijk woord te mogen spreken. ‘Ik had persoonlijk de balans opgemaakt. Iemand met zo’n persoonlijkheidsstructuur kan mijn inziens niet geloofwaardig optreden als volksvertegenwoordiger. In mijn toespraak heb ik dat uitgelegd en gezegd dat ik hem nooit zou aanspreken.’
Wanneer de Kamervoorzitter de vergadering heeft geschorst treffen de oude bekenden elkaar in de koffiekamer. ‘Adams sprong plotseling voor me en riep: proleet, het zijn allemaal leugens! Om erger te voorkomen vond ik het toen nodig om hem tot de realiteit terug te brengen’, vertelt Baas.
Daarmee was de kwestie niet voorbij. De leider van de Boerenpartij, Hendrik – ‘Boer’ – Koekoek, neemt zijn nieuwe senator in bescherming en probeert de aandacht af te leiden door ook andere volksvertegenwoordigers van een fout oorlogsverleden te beschuldigen. Desondanks verschijnen er artikelen in de landelijke pers waaruit blijkt dat Adams in de oorlog brieven ondertekende met Heil Hitler, en antisemitische artikelen schreef in het ‘foute’ blad De Misthoorn. De leden van de Eerste Kamer nemen uiteindelijk een motie aan waarin zij uitspreken dat er ‘voor een politiek delinquent geen plaats is in deze Kamer’. Adams neemt half oktober ontslag wegens deze ‘onwaardige en bovenal onwettige bejegening’.
De affaire-Adams luidt de ondergang van de Boerenpartij in. ‘Ik had niks tegen de Boerenpartij. Het is Koekoek die er voor heeft gezorgd dat de partij in scherven is gevallen. Stukje bij beetje kregen mensen te zien wat voor mensen er achter de partij zaten’, zegt Baas.
Hij heeft de in 1980 overleden Adams nooit meer gezien of gesproken. Spijt van de klap heeft hij niet. Volgens de Nijmeegse historica Carla Hoetink is de affaire uniek in de naoorlogse parlementaire geschiedenis. ‘Ik ken in ieder geval geen andere voorbeelden van een klap zoals dit, waarbij het ene Kamerlid het andere slaat.’

Re:ageer