Wetenschap - 23 mei 2002

Wageningen is meer dan mest, pest en ellende

Wageningen is meer dan mest, pest en ellende

Andr? van der Zande: Wageningen heeft zelfvertrouwen nodig

Dr Andr? van der Zande is terug naar Den Haag, naar zijn oude werkgever het ministerie van Landbouw Natuurbeheer en Visserij. Hij is daar nu directeur-generaal. Vrijdag 24 mei neemt hij officieel afscheid als directeur van Alterra en de kenniseenheid Groene Ruimte met een minisymposium over natuurbeleving en cultuurhistorie. In Wb neemt hij afscheid middels dit interview.

Opgeleid als milieubioloog begon Van der Zande als consulent bij Staatsbosbeheer. Van beleidsmedewerker bij het ministerie werkte hij zich op tot directeur van het Wageningse Staring Centrum, nog in dienst van hetzelfde ministerie, en later tot directeur van het verzelfstandigde Alterra en de kenniseenheid Groene Ruimte. Hij werkt nu twee weken in Den Haag, maar lijkt zich al goed thuis te voelen in zijn nieuwe, nog oningerichte werkkamer. De grote foto van het puur Hollandse landschap die zijn voorganger Chris Kalden liet hangen, helpt daarbij. "Daar woon ik", wijst hij.

Defaitisme

Van der Zande was nooit een manager pur sang, ook de recentelijk in Wb gevoerde discussie over de toekomst van de landbouw en de positie van Wageningen volgde hij als een inhoudelijk gedreven wetenschapper. Met Pieter Vereijken, die vreest voor een uitverkoop van het platteland, is Van der Zande het niet eens. "Het is een soort defaitisme waar ik niet in geloof", reageert hij.

De doorlopende discussie die woedt over de rol die Wageningen moet spelen, komt volgens Van der Zande voort uit een identiteitscrisis die heerste in de hele landbouwsector, ook in het Haagse beleidscircuit waar hij nu deel van uitmaakt. "Ik heb altijd een dubbel gevoel gehad dat je in Wageningen niet mag zeggen dat je iets met boeren hebt. Dat politiek correcte is een reactie op het feit dat Wageningen zich heel lang alleen op boeren heeft gericht, terwijl er inmiddels veel veranderd is."

De landbouw staat nu in een ander daglicht, vindt Van der Zande. "Vooral de twee laatste ministers van landbouw, Jozias van Aartsen en Laurens Jan Brinkhorst, hebben de landbouw opnieuw gedefinieerd." De nadruk ligt niet meer eenduidig op productie, maar is breder gericht op voedsel en groen.

Voor de wetenschap betekent dit volgens Van der Zande dat de nadruk niet langer ligt op de koe of het graan maar op de daaronder liggende bodem en het water. Alterra is nu bijvoorbeeld bezig om nieuwe methoden te ontwikkelen om te bepalen hoe droog of nat een stuk land is, methoden die niet puur meer op de landbouw zijn gericht, maar ook van nut zijn voor natuurbeheerders en bouwers.

"Het is een teken aan de wand dat we nu al dertig tot veertig jaar gewerkt hebben met grondwatertrappen om aan te geven hoe droog of nat een stuk land is. Dat is een grove methode. We hebben nu een nieuwe methodiek, met laser-altimetrie om de hoogteverschillen van het maaiveld te bepalen, gericht op de dynamiek van de waterbeweging. Daarbij gaan we van grondwatertrappen naar grondwaterdynamiek."

Metropool

De ambities van Wageningen moeten dan ook anders worden gericht, vindt Van der Zande. "We hebben een enorme kennis over de bodem in de overbevolkte delta van de pressure cooker Nederland. Die kunnen we inzetten bij de Mekong-delta, of bij de Jangtse. In Shanghai is Alterra overigens bezig, voor het eerst betaald door de Chinezen zelf." Maar ook het project waar Wageningse wetenschappers samenwerken met de Friese boeren van de milieuco?peraties Vel en Vanla om een betere bodemfauna en daarmee een verminderde mineralenuitstoot te bereiken, is in de ogen van Van der Zande exemplarisch voor de nieuwe uitdagingen die Wageningen te wachten staat. "We moeten de bodemkennis die Wageningen heeft bij de boeren brengen. Dat staat ook in het advies van de Raad voor het Landelijk Gebied."

Van der Zande bestrijdt dan ook de stelling van Vereijken dat het platteland in de uitverkoop gaat, want zelfs in een stedelijke maatschappij hebben Wageningen en de landbouw hun rol. "Voedsel en groen zijn belangrijke dingen in de samenleving. Ook in een groene metropool is het gebruik van de groene ruimte iets heel wezenlijks." De boodschap komt echter niet over. "Als Wageningen overkomt als een instelling die zich bezighoudt met mest, pest en ellende dan zien de mensen dat niet."

Pijn

Bij de saneringen die Van der Zande in de afgelopen jaren heeft moeten doorvoeren, merkte hij dat de pijn dieper zat in de universiteit dan bij Alterra. "In een Wageningen zonder studenten kan Alterra heel goed overleven. En wetenschappelijk staat Wageningen er prima op. Maar we slagen er niet in om jonge Nederlandse studenten binnen te halen. De twijfel aan het eigen bestaansrecht is niet iets wat zich uit in een goede uitstraling. En als je dan twijfelt aan je identiteit ga je rare bokkensprongen maken ? la Vereijken."

Toch is Wageningen wel in trek bij Nederlandse studenten, merkte Van der Zande toen hij met zijn dochter de voorlichtingsdagen van Wageningen Universiteit bezocht. "Ik sprak daar met afstudeerders. Een succesvolle leerstoelgroep als die van Herbert Prins (Natuurbeheer in de tropen en ecologie van vertebraten) bleek daar veel afstuderende studenten te trekken uit Amsterdam of Utrecht. Waarom ga je dan niet in Wageningen studeren, vroeg ik. Mwhaah, zeiden ze, want dit was makkelijker."

Van de verschillen in pijn tussen de universiteit en een instituut als Alterra kan Wageningen leren, denkt Van der Zande. In de afgelopen vier jaar is het zelfvertrouwen van de Alterranen namelijk danig gegroeid, en dat is ook wat Wageningen nodig heeft om uit die identiteitscrisis te komen. "De mensen van de universiteit zouden bijvoorbeeld meer de boer op moeten om studenten binnen te halen", stelt hij. "Een mooie folder maken, dat kunnen alle instellingen, maar als ik jou als persoon vertel dat Wageningen fantastisch werk levert, levert dat veel meer op."

Martin Woestenburg

Foto Bas Kijzers

Re:ageer