Wetenschap - 1 januari 1970

Wageningen heeft nieuwe landbouwhistorische ambassadeur

Wageningen heeft nieuwe landbouwhistorische ambassadeur

Wageningen heeft nieuwe landbouwhistorische ambassadeur

BOEKEN Wageningen heeft een naam op het gebied van de landbouwgeschiedenis. Met historici als prof. dr Ad van der Woude, dr ir Jan Bieleman, dr Anton Schuurman en dr Paul Brusse heeft de leerstoelgroep Agrarische geschiedenis school gemaakt met onderzoek naar landbouweconomie en materiële cultuur tussen circa 1500 en nu. Onderzoek dat zich kenmerkt door een kwantitatieve benadering en uitvoerige bronnenstudies en dat wordt opgeschreven in heldere maar vooral degelijke taal

Voor het boek Transitie en continuïteit gebruikt dr Bas van Bavel vergelijkbare onderzoeksmethoden, maar hij graaft dieper in de historie. Waar Wageningse onderzoekers vaak beginnen bij de vroegkapitalistische landbouw, onderzoekt Van Bavel juist de overgang van feodalisme naar kapitalisme, want die was in Sicilië anders dan in de Dordogne, en in de Betuwe anders dan in de Midlands

De Amerikaanse historicus Brenner wijt dit verschil aan de verschillen in bezitsverhoudingen tussen landen. Doordat het land in Engeland in handen was van grootgrondbezittende heren, moesten de boeren het land pachten. Om de pacht te kunnen terugbetalen moesten ze hun bedrijfsvoering stroomlijnen, waarmee ze de eerste aanzet gaven tot de schaalvergroting, commercialisering en specialisatie waardoor het kapitalisme zich kenmerkte. In Frankrijk, zo redeneert Brenner, waren de boeren tevens landeigenaar, waardoor de drang tot vernieuwing uitbleef en de landbouw lange tijd kleinschalig en zelfvoorzienend bleef

Nederland zou zich volgens Brenner via het Franse model hebben ontwikkeld, maar Van Bavel laat zien dat de Noord-Betuwse gewesten de Tielerwaard, het Ambt van Beesd, het Land van Culemborg en het Land van Buren tot de allereerste gebieden in West-Europa hoorden die de overgang tot het agrarisch kapitalisme maakten

Door deze met minutieus cijferwerk onderbouwde weerlegging en nuancering van Brenners hypothese sluit Van Bavels boek nauw aan bij de Wageningse school. Typerend is ook dat Van Bavel pleit voor meer regionaal onderzoek, omdat regionale verschillen vaak belangrijker zijn dan verschillen tussen landen als Engeland en Frankrijk

Van Bavels pleidooi voor regionaal historisch onderzoek sluit mooi aan bij Frank Westermans De graanrepubliek, ook al is dit als boek totaal verschillend. Westerman schetst aan de hand van de herenboerenfamilies Tijdens en Mansholt en de landarbeiders- en communistenfamilie Stek de ontwikkeling van Noord-Groningen als landbouwgebied met rijke graanbaronnen, tot de vorming van de Blauwe Stad, een enorme recreatieplas waarvoor landbouwgrond onder water werd gezet. Het is een rijk boek, dat niet alleen de geschiedenis van de Noord-Groningse landbouw beschrijft maar ook inkijkjes geeft in het tumultueuze politieke leven van de streek, waar het communisme nog steeds een levend ideaal is

Landbouwhistorisch is natuurlijk vooral Sicco Mansholt van belang, de sociaal bewogen herenboer wiens geloof in de maakbare samenleving culmineerde in een Europees landbouwbeleid dat zo succesvol werd dat er boterbergen en melkplassen ontstonden - een feit waardoor Mansholt op latere leeftijd spijt kreeg van zijn optreden als Europees landbouwcommissaris. Maar in De graanrepubliek geen cijfermatige overzichten, geen tabellen en geen notenapparaat, maar een levendige beschrijving van Mansholt die als verzetsstrijder in een droge sloot ligt te hijgen

Dat komt doordat Westerman een landbouwgeschiedenis bedrijft die in Wageningen niet gebruikelijk is, namelijk een literaire. Westerman wordt al vergeleken met Geert Mak, die met Hoe God verdween uit Jorwerd de geschiedenis van het plattelandsdorp op de literaire kaart zette. Met De graanrepubliek plaatst Westerman inderdaad de landbouw in zijn gehele breedte op de kaart, van productiegroei en Europees landbouwbeleid tot communistische landarbeiders en plattelandsvernieuwing. En landbouw is Wageningen, zoals Westerman nadrukkelijk aangeeft in de talloze interviews die hij voor het boek gaf: Ik heb in Wageningen gestudeerd: landbouw. We hebben een nieuwe ambassadeur. M.W

Bas van Bavel, Transitie en continuïteit - De bezitsverhoudingen en de plattelands-economie in het westelijke gedeelte van het Gelderse rivierengebied, ca. 1300 - ca. 1570. Uitgeverij Verloren, 135 gulden, ISBN 9065500456

Frank Westerman, De graanrepubliek. Uitgeverij Veen, 39,90 gulden, ISBN 9045003627

Re:ageer