Wetenschap - 1 januari 1970

Vogelplaag teistert Braziliaanse rijstvelden

Vogelplaag teistert Braziliaanse rijstvelden

Vogelplaag teistert Braziliaanse rijstvelden


We hebben nog nooit zo'n plaag gehad in Brazilië. De vogels zijn niet te tellen. Miljoenen zijn het er. Julio da Silva spreekt met veel emotie over de natuurramp in zijn geboortestreek, de staat Rio Grande do Sul in het uiterste zuiden van Brazilië. De blackbird (Agelaius ruficapillus) is een inheemse soort en genoot tot vorig jaar zelfs bescherming

Al begin deze eeuw veroorzaakte de blackbird schade aan rijstvelden, maar de omvang was te verwaarlozen. Sinds de jaren tachtig nam de populatie schrikbarend toe, en in de jaren negentig sprak het Braziliaanse landbouwministerie voor het eerst van een plaag

De zwaarst getroffen rijstvelden beslaan een oppervlak van anderhalf keer Nederland. Grote zwermen Blackbirds plukken de rijstplanten kaal. De jaarlijkse schade loopt in de honderden miljoenen dollars. Da Silva: Het is erg vervelend dat juist de rijstteelt is getroffen. Rio Grande do Sul produceert jaarlijks 4,6 miljoen ton rijst, meer dan de helft van de totale productie in Brazilië.

Da Silva, zelf afkomstig uit een boerenfamilie, trok zich het probleem erg aan. Toen hij in 1992 werkte bij het Braziliaanse Instituut voor Landbouwonderzoek (EMBRAPA), begon hij een onderzoek naar de blackbird-plaag. We konden niet zomaar grote aantallen blackbirds doden; de vogel was immers beschermd. Uiteindelijk stemden milieuorganisaties ermee in om de plaag onder controle te brengen zolang andere planten of dieren hier geen schade van ondervinden. Geen pesticiden dus. Tegelijkertijd verlangden boerenorganisaties een redelijk goedkope bestrijdingsmethode.

Da Silva en zijn collega's bij EMBRAPA staken bijna al hun energie in het vinden van de oorzaak van de plaag. Waar komen opeens al die vogels vandaan? Volgens Da Silva worden dieren- en insectenplagen meestal bekeken vanuit de gedachte: hoe kunnen we de beesten het snelste doden en welke pesticiden gaan we gebruiken? Hij vindt het beter de plaag te leren kennen, zodat je komt tot een structurele oplossing

Bijgestaan door een team van EMBRAPA-onderzoekers zocht hij enkele jaren naar de oorzaak van de plaag. Door met zoveel mogelijk mensen in het gebied te praten, van arme boeren tot grootgrondbezitters, kwam Da Silva tot een verrassende ontdekking: de oorzaak van de plaag lag bij de rijstboeren. Elke rijstboer in Rio Grande do Sul heeft een berg plantenresten op zijn terrein liggen: onkruid en fragmenten van rijstzaden die overblijven na het schoonmaken van de rijst. De afvalhopen vormen volgens Da Silva een extra voedselbron voor de blackbirds, waardoor ze zich exponentieel konden vermenigvuldigen

Dit proces begon in de jaren zeventig, toen de rijstboeren hun bedrijfsvoering mechaniseerden. Sindsdien oogsten ze de rijst niet meer met de hand maar met machines die ook veel onkruid oppikken. Ze halen het onkruid en ander restmateriaal eruit in speciale installaties, en zo ontstaan de afvalhopen. Da Silva: Op het eerste gezicht zit er veel stof en aarde in. Maar met de microscoop zie je dat het fragmenten van rijstzaden zijn.

Door de afvalhopen hebben de blackbirds nu het hele jaar een voedselvoorraad. Stierven vroeger nog vele jongen in de winter, nu overleven ze bijna allemaal. Ook planten ze zich niet meer alleen in de zomer voort, maar ook in het voor- en najaar

De rijstboeren versterken de plaag nog op een andere manier. Bij het vervoer naar de grote steden laten ze een spoor van rijst achter, waaraan de blackbirds zich te goed doen. De trucks laten op oon dag soms meer dan 26 kilo rijst achter op elke kilometer wegdek. De trucks zijn vaak overbeladen en de containers zijn niet goed afgesloten. Aangezien de wegen in Rio Grande do Sul vol gaten zitten, is het rijstverlies op de weg geen verrassing

De vogelplaag is volgens Da Silva aan te pakken door de afvalhopen op de boerderijen te verkleinen en het rijstverlies op de weg te verminderen. Zo zal het aantal blackbirds geleidelijk verminderen. De rijstboeren meenden dat de hopen plantenresten geen waarde hebben. Maar ze kunnen het materiaal gebruiken als voer voor hun kippen en koeien. Zo'n vijftien procent van de boeren doet dat al. Ook verbeteren ze de wegen en laden ze hun trucks niet meer zo vol.

Da Silva verwacht dat het na het wegvallen van de extra voedselbronnen nog minstens vijf jaar duurt voordat de plaag onder controle is


Oecologisch-fysioloog-schuine-streep-functioneel-morfoloog

BOEK Onlangs werd bekend dat de wortels van de stamboom van de Engelse koningin Elizabeth en van haar gemaal prins Philip tot in Afrika groeien. Dat moet een schok zijn geweest voor arme Philip, want de man kwam regelmatig in het nieuws met licht racistische uitspraken. Net als genealogisch onderzoek kan ook evolutionair onderzoek plotseling nieuwe inzichten opleveren. Carl Zimmer beschrijft in zijn boek Aan de waterkant de wetenschappelijke ommekeer van de laatste decennia bij het onderzoek naar de evolutie van vissen naar viervoetigen en van landzoogdieren naar walvissen

Het gaat Zimmer in Aan de waterkant om de grote lijn, om de zogenaamde macro-evolutie. Dat is niet de wetenschap die de groei van een extra vin of voet beschrijft, maar het onderzoek naar de manier waarop zwemmende vissen met vinnen en een lichaam dat deels wordt gedragen door de opwaartse kracht van het water, zich omvormen tot lopende dieren die hun lichaam dragen met vier voeten en leven op het droge. Hoe kan het dat een dier dat zich efficiënt door water kan bewegen zijn eerste moeizame stappen op het land zet?

Het is dat er regelmatig vaktermen vallen in Aan de waterkant, en dat de gebeurtenissen op waarheid berusten, want het boek leest als een roman. De onderzoekers die Zimmer bezocht voor zijn boek zijn ook niet in oon regel te duiden. Ik heb geen simpel antwoord op de vraag wat ik ben, zegt de Amerikaan Frank Fish, Ik noem mezelf zoöloog, maar als mensen meer willen weten, breid ik dat uit tot oecologisch-fysioloog-schuine-streep-functioneel-morfoloog. Wat Fish met al die combinaties van wetenschappen bijvoorbeeld ontdekte, was dat de walvis zijn manier van zwemmen had van de hondachtige zwemslag, die de otter via het gebruik van zijn gespierde staart en achterlichaam heeft verfijnd

Aan de waterkant - Over de evolutie van soorten. Carl Zimmer, Contact, 69,90 gulden, ISBN 9025414850

INTERNET Het is niet alleen makkelijk om Viagra te bestellen op het Internet, al geef ik daar geen verwijzingen voor, maar medisch advies is ook aanwezig. Maar zoals bij het gebruik van Viagra de angst heerst voor een drie weken durende erectie, zo is ook de vrees voor ongediplomeerde medische hulp diep geworteld. Onlangs betitelde het Parool de relatief onschuldige website van therapeut Hans West (utopia.knoware.nl/users/hanswest/ dru/mci) als kwakzalverij. Nu zal ik met vragen over Viagra eerder naar mijn huisarts lopen dan naar het Medisch Centrum Internet van West, maar kwakzalverij vind ik een ietwat overdreven kwalificatie. Wie toch het zekere voor het zekere wil nemen, kan via de site van het Artsennet links vinden naar medische Internetpagina's die zijn goedgekeurd door de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Geneeskunst (www.knmg.nl)

Een site die evenzeer de angst voor kwakzalverij zal doen opleven is RealAge, al staat het wetenschappelijke team van dr Michael Roizen van de University of Chicago garant voor de kwaliteit. Het leuke aan de site is een calculator waarmee de bezoeker via vragen over bijvoorbeeld het dragen van veiligheidsgordels of de per dag geconsumeerde hoeveelheden cholesterol, calcium en alcohol een RealAge kan berekenen. Zo kan iemand van 38 het lichaam hebben van een zestigjarige. Het kwakzalverige aan de site is het aan de calculator gelieerde gezondheidsprogramma dat volgens Roizen zorgt voor age reduction, een wat tendentieuze term voor een normaal en gezond leven, want dit programma haakt sterk aan bij de bij iedereen levende angst om oud te worden

Minder gevaarlijk is de site Stembox (www.stembox.nl). Mensen die nog twijfelen welke partij ze deze week in het Europees Parlement willen helpen, krijgen via vragen over onderwerpen als landbouwbeleid, belastingen, ontwikkelingshulp en asielbeleid een stemadvies. Wie zich dieper wil inlezen op de materie kan op de site van de Europese Rekenkamer (www.eca.eu.int) de financiële verantwoording vinden van de EU en het Europees Parlement

Tot slot nog een korte vermelding. Het wordt weer tijd om uit te kijken naar leuk vakantiewerk, en dat kan op de site www.vakantiewerk.net

Re:ageer