Wetenschap - 15 september 2011

Vliegende metaaldetector

Honingbij verzamelt ­metaalstof. Uitstekende indicator van ­vervuiling.

Honingbijen kunnen veel meer dan bestuiven of honing maken. De nijvere beestjes zijn prima te gebruiken als milieu-monitor. Dat bewijst bijenonderzoeker Sjef van der Steen. Hij gebruikte bijenvolken om de concentratie van metalen te meten in Maastricht, Buggenum en Hoek van Holland. De beestjes blijken prima verklikkers te zijn.
Het gebruik van bijen als biomonitor is niet nieuw. Maar eerdere studies beperkten zich volgens Van der Steen tot detectie van zware metalen als cadmium, lood en cobalt. Hij detecteert met zíjn bijen liefst achttien gangbare metalen. De gebruikte methode is eenvoudig. Bijen verzamelen op hun zoektocht naar stuifmeel en nectar  metaaldeeltjes. Daarbij fungeren ze als een soort stofzuiger van ­fijnstof dat aan de bij blijft plakken. Dat stof bevat de metaaldeeltjes. 
Vingerafdruk
Van der Steen meet vervolgens zijn uitgezette bijen op gezette tijden door. Dat levert een soort vingerafdruk op van de milieukwaliteit in het leefgebied van de bij. De bij legt daarbij overigens het loodje: zij wordt opgelost in een zuurbad. Spectraalanalyse van de oplossing levert informatie over de soort en hoeveelheid metaal.  
Het mooie van de bij als bio-indicator is volgens Van der Steen dat het een relatief eenvoudig meetinstrument is. 'Op veel plekken in de wereld zijn geen ingewikkelde meetsystemen voorhanden. Maar bijen zijn overal. In principe zou je ook andere insecten kunnen gebruiken. Maar het mooie van bijen is dat ze op een centrale plek terugkomen.  Bovendien bestrijken ze op zoek naar voedsel een vrij groot gebied, zo'n zeven vierkante kilometer.'
Van der Steen is bezig met een soort metalenkaart van Nederland te maken op basis van de bijen-indicator. Daarvoor zijn bijenvolken gebruikt op 150 verschillende plekken in ons land. Dat werk moet nog worden gepubliceerd.

Environmental Monitoring and Assessment, online, binnenkort in druk
Raketbrandstofdetector
Vanaf lanceerplatform Baikonoer in Kazachstan vertrekken regelmatig raketten die 'vliegen' op de brandstof dimethylhydrazine. Een smerig neurotoxisch goedje, zegt milieutechnoloog Tim Grotenhuis. 'Zodra je het ruikt, loop je al schade op.' Bij de lancering van de raket komt er brandstof vrij in het deel van Kazachstan tussen het lanceerplatform en de hoofdstad Astana. 'Met bijen zou je die vervuiling goed in kaart kunnen brengen', zegt Tim Grotenhuis.' Als mede-auteur van de bijenstudie bood hij de methode aan bij de Kazachstaanse autoriteiten. 'In het gebied leven nomaden. Die zou je op deze manier beter kunnen beschermen.' Tot nu toe zonder reactie.
 

Re:ageer