Wetenschap - 1 januari 1970

Vlamingen pakken waterbeheer beter aan dan treuzelende Hollanders

Vlamingen pakken waterbeheer beter aan dan treuzelende Hollanders

Vlamingen pakken waterbeheer beter aan dan treuzelende Hollanders


Vlaams waterbeheer is zo slecht nog niet

Waterbeheerspecialist ir. Leo Santbergen apprecieert daadkracht van Belgen

Over het algemeen kijken Nederlandse waterspecialisten neerbuigend neer op
wat er zich afspeelt in België. Onze zuiderburen zouden niet kunnen tippen
aan onze Deltawerken, gereguleerde rivieren en goed geoliede
waterbeheersorganisaties. ,,Men slaat de plank dan mis'', zegt ir. Leo
Santbergen, onderzoeker intergraal waterbeheer. Volgens hem zijn juist onze
zuiderburen de afgelopen jaren goed bezig. Zij nemen meteen actie wanneer
het nodig is, terwijl wij alsmaar treuzelen en verzanden in procedures,
commissies en toekomstvisies, en het water onderhand wel tot aan onze
lippen staat.

,,De Belgen, en vooral de Vlamingen, zijn zeer pragmatisch'', vertelt
Santbergen van de sectie Waterhuishouding, die in zijn onderzoek en
colleges het Nederlandse en Belgische waterbeheer kritisch onder de loep
neemt. ,,Als er iets echt verkeerd gaat, nemen ze snel drastische
maatregelen. Na de overstromingen een aantal jaren geleden bijvoorbeeld, is
het plan opgevat om gebieden te reserveren voor het opvangen van
rivierwater tijdens hoogwater, ook wel gecontroleerde overstromingsgebieden
genoemd. De Vlaamse regering is rigoureus overgegaan tot landonteigening.
Dat kan je van de Nederlandse regering niet zeggen.''
De onderzoeker heeft in de tien jaar dat hij fulltime bij Rijkswaterstaat
Directie Zeeland werkte - door zijn aanstelling aan Wageningen Universiteit
is dat nu een dag per week - veel moeten samenwerken en onderhandelen met
Belgische waterbeheerders, dus hij kan meepraten over het verschil in
aanpak tussen de Belgen en Nederlanders. ,,Naar aanleiding van de
overstromingen van 1993 en 1995 heeft de Nederlandse overheid plannen
ontwikkeld voor noodoverloopgebieden en retentiegebieden om water op te
vangen en overstromingsschade te beperken, maar ze zijn nog steeds niet
uitgevoerd. Er zijn lange procedures; er worden veel lijvige
beleidsdocumenten geschreven en er wordt veel gepraat.'' De Nederlandse
overheid zwicht ook voor het verzet van bewoners, en voor de twijfels van
sommige wetenschappers over de noodzaak van de maatregelen. ,,De besluiten
worden zo op de lange baan geschoven.''
De Nederlanders moeten dan ook uitkijken zich op de borst te kloppen, vindt
de onderzoeker. Dit geldt ook bij het onderhandelen met de Belgen over
plannen voor de Schelde en Maas. Uit ervaring weet Santbergen dat Belgen
dikwijls de indruk krijgen dat de Nederlanders denken alles beter te weten.
,,We hebben in het verleden natuurlijk veel bijzondere dingen gedaan op het
gebied van waterbeheer, maar wat hebben we de afgelopen jaren bereikt? We
zijn nu vooral bezig met het achterstallig onderhoud van onze sluizen,
stuwen, polderkaden en andere noodzakelijke voorzieningen. Onze ministers
willen behoorlijk bezuinigen.'' Daarentegen is er in België en vooral in
Vlaanderen juist meer betrokkenheid gekomen bij het waterbeheer, en
eigenlijk voor duurzame ontwikkeling in het algemeen, signaleert de
onderzoeker. De groenen en sociaal-democraten zijn erg actief op dit vlak,
en de bevolking is niet onverschillig en komt regelmatig in actie als hen
iets niet zint.
Zo is er luid protest gekomen tegen het onteigenen van land langs de
Schelde ten behoeve van gecontroleerde overstromingsgebieden. ,,Onder
aanvoering van de burgemeester van het plaatsje Kruibeke langs de Schelde
wordt er hard geprotesteerd. Borden met een afbeelding van een
strijdvaardige burgemeester sieren het polderlandschap. Ook kan ik me
herinneren dat enkele jaren geleden een groep boeren een aantal ambtenaren
heeft gegijzeld in een kasteel nabij Brussel, in verband met de
overstromingsproblematiek.''
Maar de Vlaamse regering houdt wel voet bij stuk. Santbergen kan het
waarderen. Er moeten volgens hem soms harde noten gekraakt worden om het
waterbeheer goed op orde te brengen. ,,Het is nu eenmaal nodig om de
rivieren een grotere bufferzone te geven waarin het overvloedige water heen
kan tijdens hoogwater. Als men dat niet doet, krijg je dijkdoorbraken met
alle gevolgen van dien.'' Langs de Zeeschelde tussen Gent en Antwerpen zijn
de Vlamingen voortvarend gecontroleerde overstromingsgebieden aan het
aanleggen, en op diverse plaatsen dijken aan het verhogen.
Natuurlijk is het waterbeheer in Vlaanderen niet allemaal koek en ei en
loopt het soms ook vertraging op, nuanceert Santbergen. Op sommige plaatsen
is er vertraging in de aanleg van gecontroleerde overstromingsgebieden,
mede door verzet van de bevolking. ,,En men zit in Brussel nog steeds met
een open riool, dat onder de huizen doorloopt, en uitmondt in de Schelde.''

Maar daar tegenover staan meerdere goede Vlaamse initiatieven, zoals een
nieuw decreet integraal waterbeleid en het Sigmaplan, een waterbeheersplan
met als doel onder andere een grotere veiligheid tegen overstromingen en
een betere bevaarbaarheid van de rivieren en kanalen. Dit plan is reeds op
kleine schaal in uitvoering, en behelst onder andere gecontroleerde
overstromingsgebieden. Verder hebben de Belgen het initiatief genomen om in
het kader van de Europese Kaderrichtlijn Water een proefproject te starten
voor de Schelde, weet Santbergen. Er moet een plan voor het hele
stroomgebied uit rollen. ,,Juist voor een grensoverschrijdende rivier als
de Schelde is dit een uitdaging aangezien zowel België als Frankrijk en
Nederland moeten samenwerken.''
De Nederlandse regering mag blij zijn dat de Belgen dit initiatief hebben
genomen, vindt Santbergen, aangezien ze de Fransen nu enthousiast hebben
gemaakt meer aandacht te besteden aan de problemen in de Schelde. Dat is
voor Frankrijk weliswaar een klein riviertje met relatief weinig betekenis,
maar de industrie in het noorden van Frankrijk gebruikt het water en
vervuilt de rivier wel. De verontreiniging mondt uiteindelijk uit in het
Schelde-estuarium, en zo zit Nederland met de gebakken peren.
Of het Nederlandse waterbeheer weer mooie dingen gaat opleveren, moeten we
afwachten, denkt Santbergen. In ieder geval kan het geen kwaad de relatie
met de in meerdere opzichten succesvolle Belgische waterbeheerders aan te
halen.
Hugo Bouter

Re:ageer