Wetenschap - 8 december 2009

Virus maakt beter vaccin tegen Mexicaanse griep

Met baculovirussen kunnen bedrijven sneller een beter griepvaccin produceren, ook tegen de Mexicaanse griep. Het nieuwe vaccin is al in ontwikkeling in de Verenigde Staten. Dat stelt Manon Cox, die 9 december promoveert in Wageningen.

Cox, werkzaam bij het Amerikaanse bedrijf Protein Sciences, heeft afgelopen zomer een griepvaccin ontwikkeld op basis van het baculovirus. Ze wist het vaccin in slechts anderhalve maand tijd te produceren. Klinische studies in de VS hebben al uitgewezen dat het vaccin mensen goed beschermt tegen het griepvirus. Ze verwacht dat de Amerikaanse overheid het vaccin komend jaar goedkeurt. Daarna gaat haar bedrijf de goedkeuringsprocedure in Europa starten.
Het bijzondere van baculovirussen, aldus Cox, is dat ze genetisch vrij simpel in elkaar zitten, waardoor ze gemakkelijk genetisch zijn te modificeren. Ze zetten de cellen van een selecte groep van insecten aan om complexe eiwitten te produceren. Door een stukje van het griepvirusgenoom in te bouwen in het baculovirus, maakt die afweerstoffen aan tegen het griepvirus.
De mogelijkheid om bijzondere eiwitten te maken met het baculovirus, werd zo’n 25 jaar geleden ontdekt aan de Texas A&M universiteit. De Wageningse hoogleraar Just Vlak, bij wie Cox promoveert, was daar toen postdoc. Vlak geldt als expert op het gebied van baculovirussen.
De ontwikkeling om farmaceutische producten te maken met het virus, duurde daarna lang. ‘Bedrijven die de technologie wilden toepassen, moesten flink betalen voor de patenten van Texas A&M’, zegt Cox. Ook was de huidige productiewijze, om vaccin te produceren met kippe-ei, goedkoop. En ten derde, zegt Cox, is de vaccinindustrie erg behoudend. Nu er pandemieën en vaccintekorten dreigen, komt er druk op de industrie om de vaccinontwikkeling te verbeteren. Het eerste vaccin op basis van baculovirussen is inmiddels toegelaten in de VS. Het gaat om een vaccin tegen baarmoederhalskanker.
Het eerste concept om het griepvirusvaccin met baculovirussen te maken, dateert van 1995. Cox, daarvoor werkzaam bij het Delftse Gist-Brocades, werkt er al twaalf jaar aan. De meeste tijd besteedde ze aan studies, om aan te tonen dat het baculovirus het benodigde vaccin maakte, dat het vaccin daadwerkelijk bescherming gaf tegen griep bij mensen en dat het geen bijwerkingen gaf. De toelating van geneesmiddelen in de Verenigde Staten is bijzonder streng.
Om het vaccin te maken, kweekt Protein Sciences insectencellen in een bioreactor. Door toevoeging van het baculovirus worden die cellen aangezet tot de productie van werkzame eiwitten voor het vaccin. Die werkzame eiwitten moeten daarna uit de reactorbrij worden gezuiverd. De productiecapaciteit van het bedrijf is op dit moment een reactorvat van
vijfhonderd liter. Cox’s bedrijf heeft onlangs 145 miljoen dollar subsidie van de Amerikaanse overheid ontvangen om de technologie verder te ontwikkelen en op te schalen.
Het nieuwe griepvaccin beschermt beter dan het gangbare vaccin tegen de griep, beweert Cox. ‘Wij stoppen er drie keer zoveel actieve stof in als in het vaccin dat nu in Nederland wordt gebruikt.’ Bovendien is aan dat Nederlandse vaccin een ‘adjuvant’ stofje toegevoegd om het immuunsysteem te stimuleren, zegt Cox. ‘Deze stof  is niet uitgebreid getest. Er zijn aanwijzingen dat het huidige vaccin bij een op de honderd kinderen een auto-immuunziekte oproept. Als het op kippe-ei geproduceerde vaccin vandaag zou worden aangeboden voor productregistratie, zou het vermoedelijk niet worden toegelaten met de huidige strenge toelatingsregels.’
Cox verwacht geen problemen bij de toelating van het vaccin in Europa. De toelatingsregels in de VS zijn strenger dan in Europa. Wel wordt haar vaccin in Europa aangemerkt als gmo, wat de toelating kan vertragen.

Re:ageer