Wetenschap - 23 maart 1995

Vijf Einsteins en een alfa-wetenschapper

Vijf Einsteins en een alfa-wetenschapper

Sheldrake en Newton. Morfische velden en aardappelcysteaaltjes. Koolmezen en Duiven.


Maandagavond om acht uur staan de koffie en thee bij het Studentenpastoraat in de Wereld klaar. Op gezette tijden discussieren hier Wageningse wetenschappers over kwesties als gaan principes en een wetenschappelijke carriere samen en hoe verandert je denken als wetenschapper in de loop der tijd. Onder de kop He Einsteins waar zijn we nou helemaal mee bezig? werden onlangs in het WUB waio's, woio's en andere onderzoekers uitgenodigd voor deze break. Vijf Einsteins en een alfa-wetenschapper in de persoon van studentenpastor Marianne Schulte-Kemna, hebben zich verzameld in de huiselijke kamer. De wetenschappers komen reeds langer bij elkaar. In de kroeg praat ik met collega's, weliswaar ook over dit soort zaken, maar hier praat je toch meer vanuit een gelijke levenshouding", motiveert Gerlienke, moleculair wetenschapper en sinds tweeeneenhalf jaar oio bij de vakgroep Toxicologie. Rolf, overdag bij de vakgroep Nematologie be
zig met een genetisch onderzoek aan aardappelcysteaaltjes, heeft de avond voorbereid. Uitgangspunt vormt een interview met Rupert Sheldrake in Hervormd Nederland.

Sheldrake. Schrijver van het boek Seven experiments that could change the world. Bedenker van het morfische veld, de vormende factor van geheugen en morfogenese, dat als fysieke reele kracht vergelijkbaar is met zwaartekracht en elektromagnetisch veld. Sheldrake vindt dat wetenschappers teveel verstrikt zijn in hun rationele disciplinaire hokjes en daarmee het mystieke ontkennen. Vraag van deze avond: in hoeverre leef je als wetenschapper in twee werelden?

Gerlienke, schiet direct een voorbeeld te binnen. Ze liet op een practicum studenten een aflevering van het VPRO programma Lopende zaken zien. Een video over de afvalverbranding bij Duiven, met daarin een vrouw, die pal onder de pijp woonde. Ze had een miskraam gehad en haar schapen waren doodgegaan. Dioxinetesten wezen hoge waarden aan. Toen ik vroeg wat vinden jullie daarvan, antwoordden de studenten niets. Toen ik daarna vroeg of ze zouden verhuizen, zeiden ze alle twaalf ja. Dat terwijl over effecten in de video niet werd gepraat. Het kon helemaal niet dat de miskraam en de dode schapen aan dioxine te wijten waren. Je leidt ze op tot wetenschapper en toch zegt iedereen dat ze zouden verhuizen." Dat duidt volgens Gerlienke op gevoelsmatige redeneringen die pure rationele overwegingen dan overrulen.

Dorien, aio bij ecologische landbouw, ziet wel wat in Sheldrake's theorie van morfische velden al vindt de biologe zijn bewijsvoering zwak. Zoals het feit dat twee van elkaar gescheiden koolmees kolonies leren dat melk uit een fles, genuttigd kan worden na het doorpikken van de aluminium dop. Dat komt niet door het morfisch veld. Iedere simpele bioloog weet dat mezen trekken."

Arjan, werkzaam bij het laboratorium voor monoklonale antistoffen - een hybride tussen DLO en LUW - vindt de uitvinding van de boekdrukkunst een voorbeeld van morfische velden. Die werd onafhankelijk van elkaar op verschillende plaatsen ontwikkeld. Dat fenomeen zie je nog steeds. Twee artikelen die op elkaar lijken. Komt dat nu door een morfisch veld of is dermate aan de randvoorwaarden voldaan, dat mensen dezelfde conclusie trekken?"

Terugkerend naar de stelling vraagt Gerlienke zich af ze zelf zou verhuizen als ze in Duiven zou wonen. Rolf grapt dat hij er juist naar toe zou gaan. De huizen zijn er waarschijnlijk goedkoop."

Arjan schetst de twee werelden waarin hijzelf leeft: Ik probeer toch naar gezondere landbouw toe te werken door bijvoorbeeld transgene planten te maken die beter bestand zijn tegen ziektes en minder bespuitingen behoeven. Maar wat doe je als je om half zes de deur thuis opentrekt? Dan vergeet je alle idealen. Ik betrap mezelf erop dat je net zo hard meedoet in de consumptiemaatschappij."

De stelling wordt onderschreven. Marianne ziet nog een ander spanningsveld: het in kleine kadertjes onderzoek doen en de oneindig veel grotere wereld thuis. Planteziektenkundige Arjan vindt dat wel meevallen. Binnen mijn vakgebied worden problemen juist meer multidisciplinair in plaats van specialistischer aangepakt." Waarna Rolf en Gerlienke tegenwerpen dat daarbij nog steeds wordt uitgegaan van gangbare disciplines die mystiek uitsluiten. De mystiek brengt ons terug op Sheldrake. Dorien vraagt zich af waarom toch zoveel mensen over de Brit heenvallen. Het is toch gewoon interessant zo'n nieuwe theorie? Waarom niet onderzoeken wat ervan waar is?"

Moleculair biologiestudent Joanne: Het is net als indertijd met Newton, het past niet in het huidige denken van de samenleving."

Hoewel ik Sheldrake het voordeel van de twijfel geef, gebruik ik hem niet. Ik heb al moeilijkheden genoeg met mijn promotie." Dorien lacht om de tegenstrijdigheid. Twee werelden. Zo rolt de discussie door in huiskamerlijke sfeer, waarbij men via zijpaadjes herhaaldelijk terugkomt op wat er naast genen en milieu bestaat.

Marianne wil een niveau terug: Kunnen we ons voorstellen dat, naast alles wat bekend is, er allerlei krachten en verschijnselen bestaan die nog niet in het wetenschappelijke net zijn blijven hangen?

Gerlienke: Iedereen heeft wel het gevoel dat er iets is zoals Sheldrake zegt. Maar we staan cynischer tegenover zijn bewijsvoering."

Marianne sluit zich aan bij Dorien: nieuwe theorieen maken nieuwsgierig. Hoewel, wat als theologen zouden gaan beweren God is dood? Marianne haalt een verhaal aan in Trouw van afgelopen zaterdag. Hierin vertelt een professor dat de oude boeken in de Bijbel wat structuur betreft sterke overeenkomsten vertonen met werken van de Griekse schrijver Heroditos (490-430 v. Chr.) Hoever laat ik mezelf verontrusten? Stel dat de bijbel allemaal literatuur is. Dat iemand het heeft verzonnen? Dan weet ik het antwoord ook niet."

Om kwart over tien besluiten ze te stoppen. Volgende keer zal het gaan over ethische vragen. Gerlienke wil 't wel voorbereiden. De datum vormt een groter probleem. In ieder geval moet het op maandag, ook al schiet het volleybal er voor Rolf dan bij in.

Re:ageer