Wetenschap - 14 november 2002

Vieze lucht slecht voor hart en vaten

Vieze lucht slecht voor hart en vaten

Het inademen van verontreinigde lucht kan leiden tot hart- en vaataandoeningen. Onderzoekers van de sectie Toxicologie hebben samen met het rijksinstituut RIVM en een Canadese onderzoeksgroep een stukje van het proc?d? blootgelegd.

"Uit epidemiologisch onderzoek weten we al dat luchtverontreiniging bij mensen hart- en vaatziekten kan veroorzaken", zegt dr Gerrit Alink van Toxicologie. "Jaarlijks overlijden ongeveer duizend mensen door luchtverontreiniging, het gros daarvan door hart en vaataandoeningen. In ons onderzoek hebben we door dierproeven willen achterhalen hoe luchtverontreiniging daaraan precies bijdraagt." Daarbij maakten ze gebruik van nieuwe apparatuur van de sectie, die de activiteit van genen kan meten.

De onderzoekers van RIVM stelden ratten eerst bloot aan ozon, om ontstekingsreacties uit te lokken. "Daardoor gaan ze meer lijken op mensen met astma of chronische bronchitis", zegt Alink. "Mensen met die ziekten hebben een verhoogde kans op hart- en vaatziekten door luchtverontreiniging." Daarna werden de ratten blootgesteld aan lucht met een standaardmengsel van kleine vaste deeltjes die ook in verontreinigde buitenlucht rondzweven: roetdeeltjes, waaraan zware metalen, PAK's en andere industri?le afvalstoffen kleven.

Het mengsel bleek in de longvaten van de ratten de aanmaak van een aantal eiwitten te verstoren. De afgifte van een eiwit dat hartcellen kan aanzetten om zichzelf te doden, tumor necrose factor alfa, steeg bijvoorbeeld. In het bloed nam de concentratie van het eiwit endothelin-1 toe, waardoor de vaten samentrekken.

"Het lijkt erop dat luchtverontreiniging het functioneren van de vaatwanden verstoort en de balans van stoffen die de bloeddruk in het lichaam reguleren scheeftrekt", vat Alink samen. "Daardoor kunnen plaques die zich hebben afgezet in de bloedvaten, vrijkomen en bloedproppen veroorzaken. Tegelijkertijd kan door het vernauwen van de bloedvaten de bloeddruk stijgen."

Hartinfarcten of een gestegen bloeddruk hebben de onderzoekers bij de ratten niet waargenomen, maar dat komt doordat de onderzoeksmethode niet helemaal deugt. "De blootstelling aan ozon maakte de ratten niet gevoelig genoeg", zegt Alink. "RIVM werkt inmiddels aan nieuwe dierexperimentele modellen."

Het onderzoek op Toxicologie naar luchtverontreiniging gaat intussen door, maar in een andere richting. "We gaan onderzoeken hoe luchtverontreiniging inwerkt op levende hartcellen in reageerbuizen", zegt Alink. "Het is een onderwerp waar ik een sterke affiniteit mee heb. Ik ben destijds op ge?soleerde hartcellen gepromoveerd." | W.K.

Re:ageer