Wetenschap - 31 mei 2007

Vier strategieën die dementie helpen voorkomen

‘Omdat we steeds ouder worden komen mentale achteruitgang, Alzheimer en dementie steeds vaker voor’, zegt drs. Boukje van Gelder. ‘Daardoor wordt de vraag steeds interessanter of we via leefstijl de achteruitgang van cognitieve vermogens kunnen verminderen. Uit dit onderzoek blijkt dat we die vraag met ‘ja’ kunnen beantwoorden.’
Neuropsycholoog en epidemioloog Van Gelder, verbonden aan RIVM, analyseerde gegevens over meer dan duizend mannen die zijn geboren tussen 1900 en 1920. In de FINE-study (Finland, Italy, The Netherlands Elderly) volgden onderzoekers de mannen tussen 1985 en 2000.
‘De mannen moesten enkele keren een vragenlijst invullen die hun cognitieve functies zoals hun geheugen en concentratievermogen testte’, zegt Van Gelder. ‘Bovendien hadden we gegevens over hun manier van leven en voeding. Zo konden we bijvoorbeeld achterhalen dat lichaamsbeweging de hersenen tegen veroudering beschermt.’
Het aantal uren dat de mannen per week lichamelijk actief waren was geen belangrijke factor, bleek uit de studie. Belangrijk was wel de intensiteit. Hoe harder de mannen zich inspanden, des te beter. Wel gingen de mannen die het aantal uren dat ze lichamelijk actief waren met het klimmen van de jaren verminderden, sneller mentaal achteruit dan de mannen die het aantal uren lichaamsbeweging op peil hielden. Waarschijnlijk houdt lichaamsbeweging hart en bloedvaten gezond. Daardoor zijn de hersencellen verzekerd van voldoende aanvoer van zuurstof, en blijven ze in een betere conditie.
Een andere factor is huwelijk. Mannen die getrouwd waren bleven mentaal langer bij. ‘Dat blijkt ook uit andere studies’, zegt Van Gelder. ‘Als je samen met iemand leeft, houd je jezelf scherp.’
Een derde, en enigszins verrassende factor die Van Gelder blootlegde was de koffieconsumptie. Mannen die enkele koppen koffie per dag dronken gingen mentaal minder snel achteruit dan mannen die geen koffie dronken. ‘Het beschermende effect was optimaal bij drie koppen koffie per dag’, zegt Van Gelder. ‘Bij de groep die dagelijks vier koppen koffie of meer drinkt werd het effect minder, maar ook die groep had minder last van mentale veroudering dan de niet-koffiedrinkers.’
Hoe koffie de veroudering van de hersenen afremt heeft Van Gelder niet onderzocht, maar een mogelijke verklaring is dat de cafeïne in koffie de aftakeling van de hersenen afremt.
Tenslotte bleek ook de consumptie van de onverzadigde vetzuren uit vis te beschermen tegen veroudering. ‘Hoe meer visvetzuren de mannen binnenkregen, des te geringer was de vermindering van hun cognitieve vaardigheden. De mannen die ongeveer vierhonderd milligram visvetzuren per dag consumeerden vertoonden de minste achteruitgang.’
Onwillekeurig dringt de vraag zich op wat er gebeurt met getrouwde mannen die intensief sporten, veel zalm eten en dagelijks drie koppen koffie drinken. Gaan die met het klimmen van de jaren alsmaar hoger scoren op Van Gelders mentale test? ‘Je zou het bijna gaan denken’, zegt de psychologe. ‘Maar ik kan er niets over te zeggen. Ik heb het niet onderzocht.’ / Willem Koert

Boukje van Gelder promoveert op 13 juni bij prof. Daan Kromhout, hoogleraar Volksgezondheidsonderzoek.

Re:ageer