Wetenschap - 1 januari 1970

Veredelde gerst maakt opmerkelijke comeback in Andes

Veredelde gerst maakt opmerkelijke comeback in Andes

Veredelde gerst maakt opmerkelijke comeback in Andes


In het Ecuadoraanse Andesgebergte is gerst aan een opmerkelijke comeback
bezig, mede dankzij het vanuit Wageningen geleide onderzoeksproject
Preduza.

In het Ecuadoraanse dorpje Cochapamba in de hooglanden van het
Andesgebergte is gerst, naast aardappelen en maïs, traditioneel een van de
meest verbouwde gewassen. Het is het belangrijkste bestanddeel van de
lokaal geliefde voedzame drank máchica. Een aantal jaren geleden begon de
opbrengst aan gerst echter drastisch terug te lopen. De planten
ontwikkelden zich slecht en de schimmelziekte roest had vat op het gewas
gekregen. De opbrengst aan zaden daalde tot een hoeveelheid die niet groter
was dan de hoeveelheid die was uitgezaaid. Op een gegeven moment was er
zelfs nog maar één boer die gerst verbouwde. Voor Preduza (Projecto
Duradera de la Zona Andina) was dat aanleiding om in het dorp een
veredelingsprogramma voor gerst op te zetten. Dit leidde tot de introductie
van een nieuwe gerstvariëteit, Cañicapa genaamd, die bij de lokale
bevolking goed in de smaak viel. De gerst combineert resistentie voor roest
met een hoge opbrengst en heeft de gewenste lichte kleur. Inmiddels eet de
lokale bevolking weer zo’n 200 gram gerst per dag.
Preduza richt zich in samenspraak met boerengroepen op het verkrijgen van
duurzame ziekteresistenties in lokale gewassen. Projectleider dr Pim
Lindhout van het laboratorium voor Plantenveredeling: ,,De veredeling die
wij in het project voorstaan richt zich niet op snelle resultaten door het
introduceren van moderne gewassen. Het gaat juist om veredeling voor de
‘lange adem’, door rassen te selecteren die misschien wel een beetje
vatbaar zijn voor ziekten, maar de infectie toch goed kunnen doorstaan.
Zulke rassen bieden lokale boeren veel meer oogstzekerheid, omdat partiële
resistenties meestal op meerdere genen zijn gebaseerd waardoor er minder
kans is op resistentiedoorbraak.’’
Een belangrijk aspect van Preduza is de participatie van de lokale
bevolking in het project: ,,Veredeling moet je zien als een ambacht. Je
moet iets ontwerpen en dat kan eigenlijk alleen als je weet wat je afnemers
precies willen. In Nederland doen veredelingsbedrijven dat natuurlijk ook,
anders prijzen ze zich uit de markt. In het Andesgebergte, waar de lokale
omstandigheden soms sterk kunnen verschillen en op zeer traditionele wijze
landbouw wordt bedreven, is de kloof tussen boeren en onderzoekers normaal
gesproken heel groot. Een aantal boeren klaagde bijvoorbeeld bij ons: ‘We
willen gele maïs, maar krijgen witte’. Het is belangrijk ook zulke wensen,
die passen in de streekeigen keuken en gebruiken, te kennen’’, aldus
Lindhout.
Dankzij het project hebben de Andesboeren uitzicht op maïsrassen waarvan de
kolven minder gevoelig zijn voor rot, op minder roestgevoelige bonen, tarwe
die gele roest redelijk doorstaat, incarijst (quinoa) met
valsemeeldauwresistentie en aardappels die de aantasting door de
aardappelziekte (Phytophthora) te boven kunnen komen. ,,Het grootste
probleem is dat er nu zoveel vraag is naar de gewassen, dat we problemen
hebben voldoende zaaizaad te produceren’’, zegt Lindhout.
Een internationale evaluatiecommissie is enthousiast over het project, dat
nu zeven jaar loopt. Zij heeft aanbevolen de financiering van het onderzoek
voort te zetten. Het Nederlandse directoraat-generaal Internationale
Samenwerking (DGIS) van het ministerie van Buitenlandse Zaken is een van de
belangrijkste donoren. Lindhout: ,,Door de bezuinigingen bij DGIS zullen we
nu misschien op zoek moeten naar andere geldschieters. We hebben in ieder
geval laten zien dat zo’n lokale aanpak succesvol kan zijn en daadwerkelijk
van betekenis kan zijn voor de plaatselijke bevolking.’’ | G.v.M.



Andesboeren op bezoek bij een proefveld waar aardappelrassen zich onder
lokale omstandigheden moeten bewijzen | Foto Pim Lindhout


Boerinnen worden zoveel mogelijk bij het veredelingsproject betrokken omdat
zij vaak bepalen of een gewas de gewenste eigenschappen bezit | foto Pim
Lindhout

Re:ageer