Wetenschap - 4 oktober 2007

Vegetatiepatroon kondigt verwoestijning aan

Niet de hoeveelheid vegetatie zegt iets over de kans op verwoestijning van droge gebieden, maar de patronen waarin de planten staan. Dat ontdekte een Utrechtse promovenda die wordt begeleid door prof. Peter de Ruiter, hoofd van het Centrum Bodem van de Environmental Sciences Group. Nature publiceerde de resultaten in het septembernummer.

Planten op droge grond
Planten op droge grond

Foto: Yolanda Pueyo

Wereldwijd wonen ruim twee miljard mensen in halfwoestijnen, waar ze afhankelijk zijn van het beetje groen dat er groeit. Zeventig procent van deze droge ecosystemen wordt continu bedreigd door volledige woestijnvorming. De overgang naar een woestijn zonder begroeiing is vaak abrupt en moeilijk waarneembaar. ‘De verandering is niet alleen afhankelijk van de hoeveelheid vegetatie. Een semi-woestijn met slechts een paar plantjes kan stabieler zijn dan één waarvan de grond meer bedekt is’, vertelt De Ruiter.
De Wageningse hoogleraar begeleidde samen met dr. Max Rietkerk van de Universiteit Utrecht de promovenda Sonia Kefi MSc. Zij ontdekte dat niet de hoeveelheid vegetatie maar de patronen van kleine en grote plekken met begroeiing voorspellen of een abrupte overgang naar woestijn nabij is.
‘De grootte van de begroeide gebiedjes en de frequentie waarmee ze voorkomen volgen altijd een wiskundige wet’, vertelt De Ruiter. Zodra de vegetatiepatronen afwijken van deze wiskundige wetmatigheid, nadert een halfwoestijn de overgang naar een woestijn. Hoe meer kleine plekjes met begroeiing er zijn, hoe dichter het droge gebied bij de kritische grens zit.
Als wetenschappers tijdig opmerken dat verwoestijning dreigt, kunnen nog maatregelen worden getroffen om dit te voorkomen, zoals vermindering van de begrazing. ‘Dit soort maatregelen hebben een enorme invloed op het bestaan van de bevolking. Die moet je alleen nemen als het écht nodig is’, zegt De Ruiter. Daarom is het belangrijk om goede signaleringsmethodes te vinden. ‘De indicator die we nu hebben gevonden kan woestijnvorming voorkomen, maar ook verhinderen dat mensen onnodig lijden onder voorzorgsmaatregelen die worden getroffen voor het behoud van het ecosysteem.’

Re:ageer