Wetenschap - 1 januari 1970

Vastleggen en volgen, luidt het credo van Victor Westhoff

Vastleggen en volgen, luidt het credo van Victor Westhoff


De Nederlandse kennis en interesse voor natuurbescherming liggen sterk
verankerd in de twintigste eeuw, maar gaat terug tot de negentiende eeuw.
,,Was het Frederik Willem van Eeden die in ons land de kiem legde voor de
natuurbeschermingsgedachte, was het Jac. P. Thijsse die ervoor zorgde dat
de natuurbescherming maatschappelijk gegrondvest werd, het is ongetwijfeld
Victor Westhoff geweest die aan de natuurbescherming een wetenschappelijke
basis heeft verleend'', schrijft de plantensocioloog Joop Schaminée van
Alterra in 'Beelden in de natuur', een aardig boekje ter nagedachtenis aan
de twee jaar geleden overleden Westhoff.
Natuur verrijken door ermee samen te werken, dat was in het kort de visie
op natuurbescherming van Westhoff. En het lijkt wel alsof het steeds
duidelijker wordt dat veel natuur in Nederland alleen kan blijven
voortbestaan dankzij ingrijpen van de mens. De heide, waarop de schapen
zorgen dat er geen bomen en struikgewas groeien, is een bekend voorbeeld
van de manier waarop we nu in Nederland proberen een soort natuur te
behouden, die eigenlijk slechts een fase is. Het biezenlandschap van de
Biesbosch is een ander voorbeeld. Maar ook elders in Nederlandse
natuurgebieden blijkt dat de Nederlandse natuur vooral gekenmerkt wordt
door dynamiek, en dat die natuur vaak ook opleeft bij periodieke verstoring
door mensen. Maar wanneer verstoor je nu zo dat het de natuur helpt? Of
anders geformuleerd: hoe beheer je natuur op de juiste manier?
Vastleggen en volgen, luidt Westhoff zijn wetenschappelijke credo, en
daarbij gebruikte hij het permanente kwadraat. Dat is een vastomlijnd
gebied waarbinnen de plantengroei wordt gevolgd om successie in beeld te
brengen, maar ook om de gevolgen van natuurbeheer, natuurontwikkeling,
herstelbeheer en milieuveranderingen te kunnen volgen.
Ondertussen is er volgens mij in de wereld geen plantengroei die
uitgebreider beschreven is dan de Nederlandse. Het eerste permanente
kwadraat dat Westhoff in Terschelling uitzette, werd direct vernield door
koeien, maar ondertussen zijn er ongeveer zesduizend permanente kwadranten;
2500 zijn vijf keer beschreven; 1500 tien keer. Daarnaast zijn er
natuurlijk de meer dan driehonderdduizend vegetaties die beschreven staan
in het kennissysteem SynBioSys, dat Schaminée en zijn collega's van onder
meer Alterra ontwikkelde, en zijn er de veertien meetnetten van het Netwerk
Ecologische Monitoring.
Van de zeven meest geliefde kwadraten van Westhoff neemt Schaminée in
'Beelden in de natuur' een beschrijving op: de duinen bij de Meijendel bij
Den Haag, De Verbrande Pan bij Bergen, De Boschplaat op Terschelling, het
door stuwwallen gevormde Springendal in Noordoost-Twente, het
Korenburgerveen bij Winterswijk, en het beekdal van de Geul in Zuid-
Limburg. In deze gebieden zijn vorige week beelden geplaatst ter
nagedachtenis aan Westhoff.
De wetenschappelijke benadering van Westhoff met zijn permanente kwadranten
en zijn nadruk op monitoring kreeg in Nederland veel navolging. Schaminée
is als hoofdauteur van de vijfdelige vegetatieencyclopedie 'Vegetatie van
Nederland' een goed student van zijn leermeester. Maar ook in een
wetenschappelijk onderzoeksprogramma zoals Overlevingsplan Bos + Natuur,
waarin beheerders samen met wetenschappers onderzoeken welke beheermethode
het beste werkt in heide, hoogveen of moeras, heeft trekjes van Westhoffs
combinatie van vastleggen en volgen.
Het succes van Westhoff zijn wetenschapsbenadering is mede te danken aan de
grote energie die hij stak in het combineren van wetenschapsbeoefening met
het organiseren van onderzoeksgroepen, studieverenigingen en
publicatiemogelijkheden. Zo was hij onder andere medeoprichter van de
Plantensociologische Kring Nederland. Leden daarvan liggen nu nog
regelmatig op de knieën tijdens excursies om vegetaties te determineren, en
daarmee Westhoff zijn werk voort te zetten.

Joop Schaminée, Beelden in de natuur - Ter nagedachtenis aan Victor
Westhoff, KNNV Uitgeverij, ISBN 9050111696, 7,95 euro.

Re:ageer