Wetenschap - 1 januari 1970

Varkensinitiatief Wageningen slechts half geslaagd

Varkensinitiatief Wageningen slechts half geslaagd

Varkensinitiatief Wageningen slechts half geslaagd

Wageningen UR heeft op verzoek van het ministerie van LNV een denktank in het leven geroepen die zich buigt over de toekomst van de varkenshouderij in Nederland. Eerste resultaat was het rapport Mythen en Sagen. Tegelijk met het rapport werd een Verklaring van Wageningen gepubliceerd door een brede coalitie van 22 varkenshouders en vertegenwoordigers van Wageningen UR, het ministerie van LNV, de Rabobank, de ZLTO, de Dierenbescherming en de Stichting Natuur en Milieu. De verklaring betuigt geen adhesie aan het rapport, maar beveelt het aan voor een brede discussie en dialoog. Rapport en verklaring kregen ruime publiciteit

Grote stap

Hoe valt dit initiatief te beoordelen? Laat ik dat eerst eens doen aan de hand van een kritiek op Wageningen die ik eerder publiceerde in het blad Spil (1996-1/2). Wageningen, zo schreef ik

speelt nauwelijks een rol in de grote maatschappelijke vraagstukken rond de landbouw;

is extreem verkokerd;

staat met de rug naar de praktijk, het beleid, de markt en de maatschappelijke organisaties

Welnu, op al deze punten is het initiatief van de denktank een grote stap voorwaarts: Wageningen trekt het varkensdebat naar zich toe, integreert in de denktank uiteenlopende disciplines en werkt, althans in de verklaring, samen met de praktijk, het beleid en maatschappelijke organisaties. Tot zover lof

Wel twee kanttekeningen. Bij de ondertekenaars ontbreekt een marktpartij. En enkele ondertekenaars van de verklaring zagen zich genoopt om het rapport op onderdelen af te vallen

Heeft het initiatief een sterk rapport opgeleverd? Dat valt tegen. Het rapport is helder, verfrissend en analytisch vrij sterk. Maar het bevat weinig nieuws, diverse zwakke argumenten en tegenstrijdigheden, en weinig bruikbare beleidsvoorstellen

Zwak

Eerst enkele voorbeelden van zwakke argumentatie

Het rapport begint terecht met de fundamentele vraag of de varkenshouderij in Nederland eigenlijk wel moet blijven. Antwoord: ja, want als de sector verdwijnt, verliezen we veel kennis en een belangrijke verwerker van afval. Dat kennisargument zal buiten de academische wereld weinig indruk maken. Het heeft Nederland evenmin verhinderd om afscheid te nemen van bijvoorbeeld de walvisvaart, de kernenergie en de vliegtuigbouw. Afvalverwerking is een beter argument, maar kan dat niet even goed zonder varkens? En zo nee, hoeveel varkens heb je daar dan voor nodig? Een sterker argument lijkt me dat wij Europeanen veel varkensvlees eten en waarom zou je een flink deel daarvan niet hier produceren als dat kan binnen maatschappelijke randvoorwaarden?

De denktank verwerpt varkensclusters en varkensvrije zones ter beheersing van epidemieën als duur en onvoldoende effectief. Maar elk getal over kosteneffectiviteit ontbreekt

Ook quotering van het aantal varkens wijst men af als een indirecte, kostenverhogende en demotiverende maatregel. In plaats daarvan wil men doelvoorschriften. In theorie is dat juist; anderen (waaronder het CLM) hebben daar al vele malen voor gepleit. Probleem is alleen dat er nog maar weinig goed controleerbare doelvoorschriften zijn. Een van de weinige voorbeelden is het mineralenoverschot, waarop boeren inmiddels worden afgerekend via de wet Minas. En zelfs Minas is alleen controleerbaar zolang de productie wordt beheerst. Want zonder productiebeheersing raakt de mestmarkt overbelast en zal Minas bezwijken onder fraudedruk. Maar juist over Minas doet de denktank kritisch. Hun alternatief: bemonstering van drainwater. Alsof dat een sluitende maatregel is!

Trouwens, bestaat er voor quotering bij varkenshouders wel zo weinig draagvlak als de denktank beweert? Het is eerder de quotumkorting zonder vergoeding waartegen varkenshouders ageren. Nee, zolang er geen waterdichte doelvoorschriften zijn, kunnen we maar beter vasthouden aan de mythes van varkensrechten en Minas. Mineralengehalten in drainwater zijn dan hooguit een aanvullend doelvoorschrift voor sommige grondsoorten

Terecht wijst de denktank op de potentieel sturende rol van de consument. Maar zonder enig bewijs beweert men: De praktijk leert dat veel consumenten wel degelijk bereid zijn om moor te betalen

Misschien doelt men op de scharrelkip. Die is inderdaad succesvol, maar het probleem is nu juist dat het met scharrelvarkens al jaren niet wil vlotten. Ook ervaringen met milieukeuren (in de plantaardige sector) geven weinig hoop op een hogere marktprijs. En een puntensysteem, zoals de denktank bepleit en waar trouwens al aan wordt gewerkt, biedt wel perspectief voor een lager belastingtarief, maar nauwelijks voor een hogere prijs. Het voorstel dat zo'n systeem Europees geregeld moet worden is al helemaal naïef: als dat al lukt gaat het decennia duren. De enige kans op een hogere prijs lijkt vooralsnog omschakelen naar biologische productie. Maatschappelijke organisaties hebben daarvoor afspraken gemaakt met slachterijen en supermarkten. Merkwaardig dat de denktank dat initiatief niet noemt. Staat men toch met de rug naar die organisaties en de markt?

Strijdig

Tenslotte vier tegenstrijdigheden

de denktank rekent terecht af met de mythe dat er oon sectorbelang is van de varkenshouders. Maar vervolgens pleit men voor oon koepelorganisatie die een gedragscode voor varkenshouders maakt, naleving controleert en een aanspreekpunt is voor maatschappelijke organisaties en overheden. Hoe is dat te rijmen?

waar het gaat om quotering kritiseert men de mythe van de alvermogende overheid. Het precieze aantal varkens valt immers niet te controleren. Maar vervolgens pleit men voor meer doelgerichte milieu- en veterinaire voorschriften. Is de overheid daar dan wel alvermogend?

eerst rekent men af met de mythe van oon consistente overheid, vervolgens bepleit men dat de rijksoverheid intern consensus bereikt over een beperkt aantal doelen. Gelooft men zelf in de mythe?

eerst zegt men terecht dat de kritiek van de burger op de sector serieus moet worden genomen. Maar vervolgens presenteert men een plan voor flats met twintigduizend varkens op industrieterreinen, waarvan men erkent dat het publiek ze vooralsnog afwijst. Hoopt men stilletjes toch het publiek te kunnen opvoeden? Dat lijkt naïef, want van dit idee werd in de media gehakt gemaakt. Eerder al pleitten techneuten van DLO ervoor om varkens in kelders te houden. Valt volgens hen heel goed uit te leggen. Ik vrees dat als men zo doorgaat, het publiek zich niet alleen keert tegen de varkenshouderij, maar ook tegen Wageningen

Samenvattend: Wageningen heeft een lovenswaardig initiatief genomen, maar de denktank is slechts half geslaagd

Re:ageer