Wetenschap - 27 juni 2002

Vals alarm ontwricht ecosysteem

Vals alarm ontwricht ecosysteem

Wageningse biologen hebben een nieuw soort milieuverontreiniging ontdekt. Info-disruptors verstoren de communicatie tussen verschillende soorten organismen en kunnen daardoor ecosystemen ontwrichten. Een lekkend filter zette dr Miquel Lurling op het juiste spoor.

"We deden in het lab proeven met de alg Scenedesmus obliquus en watervlooien", zegt Lurling. "Watervlooien eten algen maar de algen kunnen dat voorkomen door kolonies te vormen." Dat kost echter veel energie. Zoveel, dat de kolonievorming alleen lonend is als er watervlooien aanwezig zijn. Daarom hebben de algen een sensor ontwikkeld voor een stof die watervlooien uitscheiden. Alleen als ze die stof opmerken, vormen ze kolonies. En toch zag Lurling in zijn laboratorium kolonies ontstaan zonder dat er watervlooien in de buurt waren.

"De oorzaak bleek het filter te zijn waarmee we het water in de aquaria zuiverden", zegt Lurling. "Daaruit lekte de stof FFP6, een zeepachtig oplosmiddel. Kennelijk imiteert dat oplosmiddel de werking van de stof waaraan de algen de watervlooien opmerken."

En dat is niet goed, benadrukt de KNAW-fellow. "Ecosystemen kunnen bestaan bij de gratie van delicate evenwichten. De informatie-uitwisseling tussen soorten speelt daarbij een sleutelrol. Als er nu allerlei door mensen gemaakte stoffen in het milieu terechtkomen die de uitwisseling ontwrichten, dan heb je een probleem."

En dat probleem is er al, ook al zijn ecologen zich daar nog niet van bewust. Uit literatuuronderzoek bleek dat biologen al meerdere keren hadden ontdekt dat een door mensen gemaakte stof de communicatie tussen de soorten verstoort. Belgische onderzoekers ontdekten in 1999 bijvoorbeeld hoe een bestrijdingsmiddel watervlooien ten onrechte in staat van paniek bracht.

"Watervlooien kunnen vlo-etende vissen herkennen aan geurstoffen", zegt Lurling. "Zodra de vlooien die stoffen waarnemen, vertrekken ze naar koudere gedeelten in het water waar minder vaak vissen komen. Zo voorkomen ze weliswaar dat ze in de buik van een predator terechtkomen, maar ze betalen daar een prijs voor. Bij lager temperaturen functioneren ze minder goed en zijn hun overlevingskansen kleiner." Het bestrijdingsmiddel kan daardoor de overlevingskansen van de vlooien verminderen.

De Wageningers hebben hun bevindingen gepubliceerd in de juni-editie van de Environmentally Toxicology and Chemistry. Daarin lanceren ze de term 'info-disruptors'. "In analogie met de endocrinologische disruptors, de chemische stoffen in het milieu die de hormoonhuishouding verstoren", zegt Lurling. Meer artikelen zijn onderweg. Nature heeft overigens een artikel van de Wageningers geweigerd. "Het was niet schokkend genoeg", aldus Lurling. | W.K.

Re:ageer