Wetenschap - 1 januari 1970

Universiteiten eisen auteursrechten onderzoekers op

Universiteiten eisen auteursrechten onderzoekers op

Universiteiten eisen auteursrechten onderzoekers op

Wetenschappers moeten wijken in strijd met uitgevers

De universiteiten denken dat zij de strijd met de grote uitgevers verliezen als onderzoekers hen voor de voeten lopen. Daarom willen ze beschikken over de auteursrechten van hun wetenschappers. Tot nu toe hebben ze hun zin niet gekregen, maar ze geven niet op


De VAWO is tevreden. De Vereniging van Academici in het Wetenschappelijk Onderwijs, een van de vakbonden die de afgelopen tijd over een nieuwe CAO onderhandelden, heeft flink de trom geroerd over de auteursrechtenkwestie. En dat heeft geholpen. De wens van de werkgevers, verenigd in de VSNU, om voortaan te beschikken over de auteursrechten van hun personeel, is niet terug te vinden in de CAO waarover vorige maand een akkoord is bereikt

Met die wens liep de VSNU al langer rond. Universiteiten moeten vaak driedubbel betalen voor wetenschappelijk werk van hun personeel. Allereerst betalen ze voor de productie van dat werk. Vervolgens moeten ze het aanschaffen voor hun bibliotheek. En als ze delen eruit kopiëren of voor readers gebruiken, krijgen ze nog eens een rekening

Publiceren via Internet biedt een kans in de strijd tegen de grote wetenschappelijke uitgevers. Uitgevers als Wolters en Kluwer vragen hoge prijzen voor hun tijdschriften. En omdat ze vaak een monopolie hebben, zijn universiteitsbibliotheken gedwongen die prijzen te betalen

Een Internet-tijdschrift opzetten hoeft niet duur te zijn en kan daarom wellicht helpen de machtspositie van de uitgevers te breken. De juridische bibliotheken van de universiteiten van Utrecht, Maastricht en Brabant nemen alvast de proef op de som door de uitspraken van de Hoge Raad op Internet te zetten. Gratis. Kluwer deed dat ook, maar die vroeg er geld voor

De universiteiten kunnen door elektronisch publiceren hun strategische positie in de informatieketen versterken, aldus Wilma Mossink, juridisch medewerker van de Open Universiteit. Zij onderzocht voor de VSNU welke obstakels publiceren via Internet in de weg staan. Het is alleen mogelijk als de auteursrechten op het materiaal dat zij ter beschikking stellen, berusten bij de universiteiten zelf.

Manuscript

Mossink ploos daarom de auteurswet uit. Ze concludeerde dat de universiteiten al beschikken over de auteursrechten, althans als het om werk voor onderwijsdoeleinden gaat. Andere wetenschappelijke publicaties zijn het geestelijk eigendom van de auteur

Om zeggenschap over alle publicaties te krijgen, zou in de CAO een bepaling moeten komen die werknemers verplicht tot het overdragen van hun auteursrechten, stelt Mossink. Dan beslist uiteindelijk de universiteit waar en onder welke voorwaarden een manuscript wordt uitgegeven. De auteur kan een voorkeur aangeven en krijgt een billijke vergoeding - want om de royalty's is het de universiteiten niet te doen

Een aantasting van de academische vrijheid, vond de VAWO. Je hoeft geen Cassandra te zijn om te voorspellen dat sommige kritische publicaties over enkele jaren niet meer of niet ongewijzigd gepubliceerd mogen worden, aldus VAWO-bestuurslid mr ir Arie Rijlaarsdam in het Delftse universiteitsblad Delta. Hij voorziet dat bestuurders straks te pas en te onpas publicaties zullen tegenhouden die schadelijk zijn voor het universitaire belang, bijvoorbeeld omdat ze opdrachtgevers van buiten de universiteit kunnen afschrikken

Drukpers

Volgens mr Feer Verkade, hoogleraar auteursrecht aan de Universiteit Leiden, is dat geen onzin, hoewel het niet vandaag of morgen zal gebeuren. Stel dat iemand een prinsje beledigt of racistische taal opschrijft. Dan zal een universiteitsbestuur onder druk komen te staan om dat tegen te houden - omdat dat immers k340n. Dat moet niet, daar zijn andere mechanismen voor.

Dat de universiteiten minder willen betalen voor publicaties, begrijpt Verkade wel. Maar dat ze daarvoor auteursrechten nodig hebben, bestrijdt hij. Hoe lang bestaat de drukpers precies?, moppert hij. Al die tijd werken de universiteiten zonder auteursrecht. Waarom moet dat anders? Als er een boek van mij verschijnt, geef ik het eerste presentexemplaar aan mijn vrouw en het tweede aan de bibliotheek. Bij tijdschriften ligt het minder simpel, maar ook daarover zijn best afspraken te maken.

Over zulke afspraken praten de universiteiten de komende tijd verder met de bonden. Ze waren het CAO-overleg ingegaan met de eis dat de rechten van intellectueel eigendom toekomen aan de werkgever. Maar dat kregen ze er niet door. In het CAO- akkoord staat nu dat de huidige regels niet altijd eenduidig zijn en tot ongewenste situaties in het toerekenen van kosten kunnen leiden. Nieuwe regels mogen geen afbreuk doen aan de academische vrijheid

Maar de inzet van de werkgevers is niet veranderd. Ze willen oon front vormen, zegt Mark Klein, directeur van de Utrechtse rechtenfaculteit. Hij verzocht zijn medewerkers onlangs per brief hun auteursrechten niet onvoorwaardelijk over te dragen aan uitgevers, omdat dat de faculteit opscheept met hoge kosten, onder meer voor kopieën. Maar van zulke acties liggen de uitgevers niet wakker, weet ook Klein. Je kunt meer bereiken als je kunt onderhandelen met de uitgevers. En dan sta je sterker in je schoenen als je groot bent.

Werkgeversonderhandelaar Theo Peperkamp verwacht dat het wel zal lukken om afspraken te maken waarin alle betrokkenen zich kunnen vinden. Wetenschappers kunnen bijvoorbeeld licentie- overeenkomsten sluiten met hun universiteit. Ze houden dan het intellectueel eigendom, maar geven de universiteit toestemming om voor een bepaalde periode en met bepaalde doelen over hun werk te beschikken. Natuurlijk gaat het er ons niet om de academische vrijheid aan te tasten, zegt Peperkamp. Dus eigenlijk begrijp ik alle ophef niet zo. , foto G.A

Re:ageer