Wetenschap - 1 januari 1970

Universiteit pakt studenten te snel bij de hand

Volgens Jos Käfer, student Biologie en lid van de Studentenraad voor de Progressieve Studenten Fraktie (PSF), is de universiteit een vader die zich verantwoordelijk voelt voor de studieresultaten van haar kinderen geworden. Studenten worden hierdoor passief, en doen weinig extra’s in en naast hun studie. Käfer wil dat studenten weer de vrijheid moeten hebben om fouten te maken en wil meer uitdaging in het onderwijs.

Wat is verschoolsing?
,,Op de ideale universiteit bepaal je zelf hoe en wat je leert. Er zijn geen programma’s, als je wat wilt weten ga je naar de wetenschapper toe van wie je iets wilt weten. Alles wat verder afstaat van dit ideaal, zou je verschoolsing kunnen noemen. Dat is natuurlijk overdreven, want dat betekent dat een studieprogramma op zich al verschoolsing zou zijn. Ik heb niets tegen studieprogramma’s, die zijn zelfs wel handig. Verschoolsing begint hinderlijk te worden bij verplicht huiswerk, taken voor bonuspunten en verplichte tussentijdse toetsen. Je raakt je vrijheid kwijt, en kunt niet meer zelf beslissen om tijd ergens anders in te steken.‘’

Is de universiteit echt zoveel schoolser geworden, de afgelopen jaren?
,,Verschoolsing blijft een lastig begrip. Ik hecht veel waarde aan academische vorming op de universiteit. Als afgestudeerde moet je kritisch na kunnen denken en inzicht hebben in de gevolgen van je handelen. Verder moet je de redeneringen in je vakgebied kunnen volgen. Je moet zelf beslissingen kunnen nemen en zelf verantwoordelijkheid kunnen nemen en dragen. We stevenen af op een onderwijsmodel naar Amerikaans voorbeeld. In dit model heeft de universiteit de grootste verantwoordelijkheid in het onderwijsproces. Ook Wageningen Universiteit denkt steeds meer dat zij ervoor moet zorgen dat studenten een vak halen. Daar hebben we ook zelf voor gezorgd. Immers, als een docent lage slagingspercentages voor zijn vak krijgt dan wordt dat op verschillende manieren teruggekoppeld.
Een andere indicator van verschoolsing is het steeds bindender karakter van de studiebegeleiding. Een gesprek met een studiecoördinator kan leiden tot meer bewustheid bij de student. Het kan leiden tot betere keuzes en zo een hoger rendement, maar het vermindert de zelfstandigheid. Ik vind dat we studenten de vrijheid moeten geven, in het diepe moeten gooien. Zeg tegen een student bij aankomst: daar zijn de stuco’s, dit is de universiteit. Er moet voldoende informatie en begeleiding zijn als de student dat wenst, maar je moet studenten niet automatisch op het matje roepen.
Het hele systeem van de student bij de hand pakken wordt door veel studenten als uitermate betuttelend ervaren. Er is een paradox in het onderwijs. Er is meer probleemgestuurd onderwijs om studenten bijvoorbeeld te leren plannen, maar bij het plannen van je studieprogramma wordt je aan het handje genomen. De universiteit is een soort vader geworden. Dat is niet de rol die bij een universiteit past.
Als PSF doen we soms even goed mee. Wij willen ethiek en wetenschapsfilosofie verplicht stellen. Waarom? Ik was op een workshop waarin docenten dierwetenschappen de gewenste eindcompetenties van hun opleiding presenteerden. Kritisch nadenken of academische vorming kwamen daar niet in voor. Als je het niet verplicht, komt het ook niet in het programma’s. ‘’

Wat zou je doen als je rector zou zijn?
,,Dan zou ik proberen het onderwijs voor iedereen uitdagender te maken. Ik zou masters- en bachelorprogramma’s invoeren, die studenten meer uitdagen. Als je bereid bent om veel tijd in je studie te steken, en een knobbel voor groene ruimte of life science hebt of dat heel graag wilt, dan zou je kunnen participeren in een dergelijk programma. Er mogen echter geen valse barrières worden opgeworpen, zoals hoge collegegelden. Echter, zolang universiteit en overheid blijven zeggen dat ze toponderwijs willen, en tegelijk de financiën de beperkende factor maken, blijft dat zogenaamde streven naar toponderwijs een papieren belofte.’’

Je schreef een stuk over selectie. Is selectie niet strijdig met jullie uitgangspunt dat onderwijs voor iedereen toegankelijk moet zijn?
,,Ik zeg niet dat ik selectie wil, ik zeg dat het eventueel een middel kan zijn. Een selecterende universiteit zegt tegen de geselecteerde student: wij vinden jou zo goed dat je deze opleiding moet kunnen afmaken. De verantwoordelijkheid ligt dan weer bij de universiteit. Ik erger me alleen aan de bevooroordeelde reactie die veel mensen hebben als ze alleen al het woord horen.
De PSF is ontstaan in een tijd dat de universiteiten slecht toegankelijk waren. Het uitgangspunt van de progressieve studenten is altijd geweest en zal ook blijven dat iedereen recht heeft op onderwijs voor het niveau waarvoor hij geschikt is. In het verleden waren er allerlei financiële barrières. De universiteiten waren toen ontoegankelijk voor mensen met weinig geld. Logischerwijs was toen het streven gericht op het toegankelijk maken van de universiteit voor de grote massa. Nu zie je het omgekeerde.
De klachten zijn te horen van veel gemotiveerde studenten, maar de groep met commentaar wordt steeds groter. De vakken zijn te makkelijk en elke keer hetzelfde. Vakken halen doe je door in een avondje het boek door te bladeren. Ik betaal collegegeld maar ik krijg er weinig voor. Studenten voelen zich hierdoor, en door de verschoolsing, beperkt. De keerzijde van de toegankelijkheid en massaliteit is dat een groep studenten geen aanspraak kan maken op het hierboven beschreven recht. Dat wil zeggen dat er nu veel studenten zijn die geen uitdaging meer vinden in het onderwijs. Daarom is het logisch dat we ons nu ook richten op die tekort gedane studenten. Hoewel ik wil absoluut niet wil dat niveaudifferentiatie ten koste van minder getalenteerde studenten gaat.’’

Moet de massa terug naar het hoger beroepsonderwijs?
,,Nee. Sommige mensen zeggen dat er hier een groep mensen is die op het hbo thuishoort. Dat is niet zo. Er is een niveauverschil tussen hbo en universiteit en een verschil in aanpak. Het hbo heeft een utiliteitsideaal, de universiteit heeft een academisch vormingsideaal. Het is goed dat een zo groot mogelijk groep academische vorming mee krijgt. Universiteiten moeten dus voor velen toegankelijk blijven, maar die grote massa is heel erg heterogeen. Iedereen moet heeft recht op onderwijs van zijn niveau, dus moeten we een differentiatie aanbrengen binnen de universiteit.‘’

Guido van Hofwegen

Re:ageer