Wetenschap - 22 september 2010

Twee eeuwen blikvoer

We hebben er de industriële revolutie aan te danken, expedities waren ervan afhankelijk en oorlogvoering zou nooit meer hetzelfde zijn. Dankzij geconserveerd eten in glas of blik. We doen het nu precies 200 jaar.

Blikvoer_soldaat.jpg
Een leven zonder conserven is niet in te denken. De supermarktschappen zijn nog steeds voor een deel gevuld met voedsel in glas of blik. Tiny van Boekel, Hoogleraar van de leerstoelgroep Productontwerpen en Kwaliteitskunde, vindt de ontdekking van conserven briljant en revolutionair. 'Het feit dat deze techniek nog steeds gebruikt wordt, geeft het belang aan', zegt hij. 'Voordat inblikken bekend was conserveerden mensen hun voedsel door drogen of inleggen in zout of azijn. Maar dat was niet voldoende. Te weinig voedsel of voeding van slechte kwaliteit veroorzaakte honger en ondervoeding.'
Tot pulp gekookt
De Franse kok Appert experimenteerde jarenlang met inmaken van levensmiddelen. Hij vulde glazen vaten met voedsel, sloot het geheel af met kurk en was, en kookte het hele zaakje urenlang. En het werkte. Het eten was weliswaar tot pulp gekookt, maar de bacteriën waren morsdood, waardoor het voedsel niet bedierf. Dit was goed nieuws voor het Franse leger, dat vaak te kampen had met honger en de tijd vulde met plunderen in plaats van vechten. Om die reden had Napoleon Bonaparte een prijsvraag uitgeschreven naar methoden om voedsel houdbaar te maken. Appert won glansrijk en kreeg een flinke som geld. Hij begreep overigens niet waarom het voedsel niet bedierf, bacteriën waren een nog onbekend fenomeen. Louis Pasteur toonde pas enkele decennia later aan dat micro-organismen de oorzaak van bederf waren.
Hamer en bijtel
De methode Appert vond al snel navolging. In een volgende fase werd geëxperimenteerd met het praktischer blik, afgesloten met een loden sluiting. 'Een klein probleem was dat er geen blikopeners bestonden, waardoor je een hamer en bijtel nodig had om de blikken te openen', vertelt van Boekel. 'Pas zo'n 50 jaar later werd de blikopener uitgevonden en werd ingeblikt voedsel pas echt in massaproductie genomen.'
Volgens de hoogleraar wordt de invloed van goede voeding op de geschiedenis onderschat. 'Ik denk dat de industriële revolutie zonder ingeblikt voedsel niet mogelijk was geweest', licht hij toe. 'Nu je voedsel veilig kon bewaren en opslaan hoefde niet iedereen meer zelf voedsel te verbouwen en een deel van de mensen kon in fabrieken gaan werken.'
Weke massa
Hoewel de basisprincipes van conserveren niet wezenlijk veranderd zijn, is de technologie wel steeds verder geperfectioneerd en verfijnd. 'We gebruiken geen tin of lood meer, maar materialen die niet giftig zijn', zegt van Boekel. 'Ook de verhitting is zodanig geoptimaliseerd dat smaak en kwaliteit optimaal bewaard blijven.' De voedingswaarde van conserven is volgens van Boekel dan ook goed, hoewel er aan textuur en smaak nog wel het een en ander verbeterd kan worden. Ingeblikte sperzieboontjes blijven toch een onaangenaam weke massa, die je tijdens een intiem dinertje maar beter kunt vermijden. 

Re:ageer