Wetenschap - 1 januari 1970

Toponderzoekscholen zijn het stomste wat er is

Toponderzoekscholen zijn het stomste wat er is

Toponderzoekscholen zijn het stomste wat er is

Kees le Pair vertrekt bij techniekfinancier STW. De directeur met de grote mond gaat zeezeilen. Maar totdat hij voorgoed zijn anker licht, blijft hij zich kwaad maken over het Nederlands wetenschapsbeleid: Hermans moet onmiddellijk met die toponderzoekscholen stoppen.


Markant en eigenzinnig: het lijkt een clicho, maar als er iemand is op wie deze kenschets van toepassing is, dan is het dr Kees le Pair. Vanaf de oprichting in 1981 stond hij aan het roer van Technologiestichting STW. Binnenkort vertrekt hij. In die achttien jaar werd hij geroemd om zijn deskundigheid, maar gevreesd om zijn onverbloemde kritiek. Zijn nalatenschap is niet gering: van een subsidieverstrekker in de marge heeft hij STW omgevormd tot mega-financier van toepasbaar universitair onderzoek

STW is een vrijgevochten dochter van de onderzoeksorganisatie NWO. NWO subsidieert zuivere wetenschap, STW is er voor het toegepast nuttig onderzoek. Daarom is het bedrijfsleven bij veel onderzoek betrokken. De komende jaren heeft STW jaarlijks 93 miljoen te besteden. De stichting hanteert een eigen methode om onderzoek te selecteren. Geen commissie van deskundigen beoordeelt de aanvragen, maar een telkens wisselende, anonieme jury van leken. Daardoor geen gelobby en vriendjespolitiek. En het werkt: het bedrijfsleven loopt met de technologiestichting weg. STW is een succesformule, en dat is het, aldus Le Pair

Flauwekul

Hij heeft geen goed woord over voor het onderzoekbeleid van voormalig minister Ritzen. Diens opvolger Hermans heeft door oon voornemen van Ritzen al een streep gehaald: het plan om vijfhonderd miljoen gulden over te hevelen van de universiteiten naar NWO. Le Pair geeft Hermans groot gelijk. Volkomen flauwekul, noemt hij de gedachte dat NWO dat geld vele malen beter besteedt dan de universiteiten

Ook het beleid om een aantal toponderzoekscholen aan te wijzen en die vele miljoenen guldens te geven, moet wat hem betreft gestaakt worden. De eerste zes toppers krijgen de komende tijd zo'n 250 miljoen gulden. Dat geld wordt weggehaald bij het andere universitaire onderzoek. Het stomste wat er is, zegt Le Pair

Allereerst deugt het plan an sich niet, vindt Le Pair. Minister Wijers had hoge ogen gegooid met de technologische topinstituten, en dus wilde Ritzen ook nog even scoren. Zo zie ik dat. Bovendien, wat is er niet kapotgemaakt? Ruzies, overspannen hoogleraren, eindeloze vergaderingen: er is zeker voor een miljard verouwehoerd. Dat heeft het onderwijs en onderzoek in Nederland een enorme deuk opgeleverd. Voordat je dat hebt terugverdiend...

Minstens zo veel kritiek heeft Le Pair op de keuze van de zes topscholen. De selectie door NWO zou bij ons nooit door de beugel kunnen. STW heeft de technische onderzoekscholen in de loop der jaren door tientallen jury's laten beoordelen. Drie steken volgens Le Pair met kop en schouders boven de rest uit: Dimes (Delft), het Burgerscentrum (Delft, Eindhoven, Twente, Utrecht) en Mesa (Twente). Maar geen van drie├źn is als toponderzoekschool aangewezen. Het ergste is dat deze groepen nu kandidaat zijn om geld bij weg te halen. Universiteiten denken nu: al die lof was kennelijk niet terecht.

Over de vier technologische topinstituten die Ritzens collega Wijers bedacht, is Le Pair veel minder negatief: Dat kunnen goede researchcentra worden. Toch had hij liever gezien dat het geld hiervoor (jaarlijks vijftig miljoen) gewoon door NWO en STW was verdeeld. Het toverwoord bij de technologische instituten is namelijk samenwerking tussen universiteiten en bedrijfsleven. Maar die samenwerking is nu al fantastisch. Tachtig procent van de zelf-producerende bedrijven in Nederland hebben wij in onze kennissenkring. Het probleem is echter dat de top van een bedrijf dat vaak niet weet.

Excuus

Het gehamer op meer samenwerking heeft volgens Le Pair zelfs gevaren. Bedrijven zijn daardoor geneigd hun eigen research-budget te verkleinen met het idee: dat onderzoek doen we gewoon samen met universiteiten. En de overheid heeft een excuus om te blijven snoeien in de onderzoeksbudgetten. Le Pair: Daar ben ik erg bezorgd over. Jarenlang liep Nederland voorop wat research-uitgaven van de overheid betreft, maar tegenwoordig besteden we anderhalf keer zo weinig als andere westerse landen. Nu merk je de gevolgen daarvan nog niet, en dus is de overheid niet gevoelig voor waarschuwingen. Maar over vijftien tot twintig jaar gaat het verkeerd.

Niet alleen de overheid maar ook de universiteiten zijn regelmatig mikpunt van Le Pairs kritiek. Bijvoorbeeld hun beoordeling van technisch onderzoek. Dat onderzoek moet je niet beoordelen op basis van wetenschappelijke publicaties. Het draait om de technologische successen. Resultaten publiceren in een internationaal tijdschrift is vaak hetzelfde als ze begraven. Veel bedrijven kijken nooit een high-brow tijdschrift in.

In september vertrekt Le Pair voor een zeilreis rond de wereld. Vanaf mijn jeugd droom ik daar al van, maar het is er nooit van gekomen. Nu is mijn gezondheid nog goed, en daarom wacht ik niet tot ik 65 ben. Vier, vijf jaar verwacht Le Pair weg te zijn. Als ik in een mooi gebied ben, blijf ik daar tot het me gaat vervelen. Vervolgens zeil ik gewoon weer verder.

Re:ageer