Wetenschap - 18 augustus 2011

Toekan met een rugzakje

Nieuwe technieken brengen zaadverspreiding in kaart. Zaden belanden tot een kilometer ver.

9-toekan-met-GPS-%C2%A9Roland-Ka.jpg


Wilde nootmuskaatbomen in Zuid-Amerika moeten het voor de verspreiding van hun zaad vooral hebben van toekans. De prachtige tropische vogels met de reusachtige snavels zijn dol op de vruchten. Niet om de muskaatnoot zelf, maar om de verpakking, de zogeheten zaadmantel of foelie. Dat vliesje staat stijf van de vetten en eiwitten. Als de buit binnen is, spuugt de vogel het zaad uit.Over die verspreiding van nootmuskaat door toekans is al veel bekend, vertelt Patrick Jansen van het Centrum voor Ecosysteemstudies. Maar één ding is nooit gelukt: bepalen hoe ver ze die zaden verspreiden. Omdat het praktisch onmogelijk is om vogels in het dichte oerwoud te volgen.
Tot nu. Ecoloog Jansen en zijn collega's van onder andere het Smithsonian Tropical Research Institute in Panama hebben het ontbrekende puzzelstukje gevonden.
Ochtendvogel
Jansen en collega's volgden de dagelijkse bewegingen van toekans door ze een rugzakje om te hangen met apparatuur. Gps om de  verplaatsing vast te leggen en een versnellingssensor om duidelijk te krijgen wanneer de vogel aan het eten is. Daarnaast werd berekend hoe lang het duurt voordat een toekan zaad na gebruik uitspuwt.
Uit de combinatie van die gegevens leidden Jansen et al de verspreidingskans van zaden af. Gemiddeld komt zaad naar schatting 144 meter van de moederboom  terecht.  Sommige zaden halen zelfs een kilometer.
Voor zaadverspreiding in tropische bossen geldt in het algemeen: hoe verder hoe beter. Zaad moet dus reizen. En dat reizen kan het best in de ochtend. Metingen laten zien dat toekans dan het meest actief zijn en het verst vliegen.
Optimale peltijd
Een toekan doet er gemiddeld 25 minuten over om een zaadje af te pellen en uit te spugen.  Hoe langer een zaadje 'aan boord' blijft, hoe verder het komt. Maar te lang is ook weer niet goed: het kan dan onder een toekanslaapplek eindigen, waar de overlevingskans gering is. Jansen komt tot het volgende optimale zaadverspreidingsrecept: 's ochtends een uur kauwen.
 

Re:ageer