Wetenschap - 31 januari 2008

Synthetische voedingsvezels maken rattendarm lek

Je vindt ze in extra gezonde sapjes, brood en toetjes: voedingsvezels, op het etiket omschreven als fructo-oligosachariden of FOS. Enkele jaren geleden toonden Wageningse onderzoekers aan dat die vezels helemaal niet zo gezond zijn. Promovendus drs. Wendy Rodenburg van de afdeling Humane voeding heeft achterhaald waarom.

‘De claim van veel producten met fructo-oligosachariden is dat ze de weerstand verhogen’, zegt Rodenburg. ‘Dat zou komen omdat de suikerketentjes niet verteerd worden door de dunne darm, maar in de dikke darm terechtkomen. Daar vormen ze een voedingsbodem voor goedaardige bacteriën die kwaadaardige bacteriën als salmonella kunnen wegconcurreren, en voorkomen dat mensen ziek worden als ze salmonella binnenkrijgen.’
Een aantrekkelijke theorie, maar Wageningse onderzoekers vragen zich al enkele jaren af of hij klopt. In 2005 toonde een voorganger van Rodenburg al aan dat salmonella juist makkelijker via de darmen van ratten het lichaam binnendringt als de dieren een dieet met synthetische vezels krijgen. ‘Een verklaring daarvoor was dat de suikerketentjes allemaal op dezelfde plek in de dikke darm worden gefermenteerd. Omdat bacteriën de ketens omzetten in vetzuren, verzuurt de darm daar. Een lichte verzuring is op zich niet ongezond, maar een overmaat aan vetzuren verzwakt de darmwand en geeft salmonella meer kans om de darmbarrière te doorbreken.’
Rodenburg bekeek daarom welke genen in de darmcellen van ratten actief worden als de proefdieren vezelketens eten. ‘Genen die betrokken zijn bij de omzetting van voedingsstoffen in energie worden actiever. Waarschijnlijk zorgt de verzuring in de darm ervoor dat de darmcellen meer energie nodig hebben om zichzelf in stand te houden. Dat maakt ze kwetsbaarder.’
Bij blootstelling aan salmonella, maar niet aan de suikerketens, werden de afweergenen actiever, zoals het gen voor interleukine 1-beta. Dat wijst erop dat het lichaam van de rat de ziekteverwekker ontdekt, en de infectie probeert te bestrijden. Kregen de ratten ook nog suikerketens door hun voer, dan werden de afweergenen nog actiever. ‘De suikerketens verergeren de infectie dus’, aldus Rodenburg.
In studies naar de effecten van onverteerbare suikerketentjes is vaker naar afweergenen gekeken. Als onderzoekers die actiever zagen worden, dan werd dat gezien als bewijs van de gezondheidsbevorderende werking van suikerketens. ‘Maar dat kan dus een onjuiste interpretatie zijn’, zegt Rodenburg. ‘Ik hoop dan ook dat mijn promotieonderzoek een aanzet geeft tot de ontwikkeling van betere biomerkers, waarmee we beter kunnen meten welke invloed voedingsproducten hebben op de darmgezondheid.’
Rodenburg voerde haar onderzoek uit bij RIKILT en Nizo, en het werd gefinancierd door het Top Institute Food and Nutrition (TIFN). / Willem Koert

Wendy Rodenburg promoveert op 5 februari bij prof. Martijn Katan, voorheen persoonlijk hoogleraar aan Wageningen Universiteit, nu hoogleraar Voedingsleer aan de VU.

Re:ageer