Student - 21 april 2011

Studenten stelen bevolkingsregister

Zouden de studenten aan de Walstraat het weten? Dat waar zij nu eten, drinken en vrijen, vroeger een synagoge stond.

26-illustratie-cult-0517.jpg
Dat dat kunstwerk aan de overkant van de straat, op de oever van de stadsgracht, herinnert aan die tijd voor de oorlog, toen Wageningen nog een aanzienlijke joodse gemeenschap kende? 'Levensboog', heet het brons van kunstenares Etty Elzas, dat een groep mensen voorstelt dat een boog passeert. Hoopvol op weg naar een beter leven.
Wie wil weten hoe die synagoge eruitzag, moet naar museum De Casteelse Poort aan het Bowlespark. Daar staat een maquette en houden enkele foto's en een schilderijtje de herinnering levend. De spullen maken deel uit van een expositie over synagogen in ons land. Bestaande gebouwen, gefotografeerd door de cineast Willy Lindwer. Die van Wageningen, gebouwd in 1902, werd in de meidagen van 1940 platgebombardeerd. Wrang genoeg door Nederlands vuur vanaf de Grebbeberg. Op dat moment was het gebedshuis overigens al niet meer in gebruik.
Het museum zoomt daarnaast in op het joodse leven in Wageningen, met speciale aandacht voor studenten en medewerkers van de Landbouwhogeschool. Zoals de levens van lector Martin Polak, scheikundige Géza Berger en docent Adolf (!) Schweizer. De drie joodse medwerkers krijgen in november 1940 te horen dat ze zullen worden ontslagen. Slechts een handjevol collega's en een twintigtal studenten verzetten zich actief. Vrijwel alle hoogleraren hadden daarvoor al de Ariër-verklaring getekend. 'De leiding van de Landbouwhogeschool was in 40-45 nogal meegaand', meldt de expositie min of meer neutraal.
De studentenverenigingen laten zich wel van hun principiële kant zien. De Hogeschool telde in 1940 zes joodse studenten. In de herfst van 1941 moeten de verenigingen hun joodse leden weren. Vier van de vijf sociëteiten sluiten uit protest de deuren. Alleen Unitas blijft open. Onder de leden bevindt zich een aantal NSB'ers. De helft van de leden bedankt na dit besluit.  
Heldhaftig is het optreden van de studenten Henk Sijnja en Yga van der Wal, die zich bij het verzet aansluiten. De twee (met nog twee anderen) stelen begin 1943 het Bevolkingsregister uit het Wagenings gemeentehuis. Sijnja vertelt er - op video - beeldend over. En, nog spannender: een heuse executie. De Casteelse Poort, een absolute aanrader in deze dagen voor 4 en 5 mei.

www.casteelsepoort.nl
voor bevrijdingsactiviteiten: www.4en5meiwageningen.nl

Re:ageer