Wetenschap - 1 januari 1970

Studenten ontwerpen typologie Amsterdamse School

Vier studenten Landschapsarchitectuur hebben een typologie gemaakt van de architectuur van de Amsterdamse School voor toepassing in de tuinarchitectuur.
In de tuinarchitectuur bleek helemaal geen stijl á la Amsterdamse School te bestaan.

Bij hun onderzoek voor de opdracht een passende tuin te maken voor het Walter Maas Huis kwamen de studenten Lidewij Schellevis, Lara Brand, Christina Dornbusch en Rozemarijn Pera en hun docent ir Paul Roncken erachter dat er helemaal geen passende tuinarchitectuur was voor de veelal experimenteel werkende architecten van de Amsterdamse School.
Het landhuis Walter Maas Huis in Bilthoven werd in 1924 door de 19-jarige Frank Röntgen voor zijn vader en componist Julius Röntgen ontworpen. Het fungeert als buitenplaats voor culturele verkenningen, en een denktank en klankbord voor de muzieksector. De stichting die de villa beheert wilde een tuin voor de villa waarvan het ontwerp moest aansluiten bij de stijl van de Amsterdamse School van het gebouw. Roncken en de studenten kwamen erachter dat er helemaal geen tuinarchitectuur was in die stijl. ,,Daar kwamen we achter na de studie'', vertelt Roncken. Een relatie tussen de Amsterdamse School en de tuinarchitectuur bleek niet te bestaan. ,,Er zijn geen boeken over, er is nooit iets aan gedaan. De Amsterdamse School is altijd beschreven vanuit de bouwkunde, en dat was het.''
De Wageningers zagen drie opties om toch een passende tuin te ontwerpen. Een was doorgaan in de visie van sommige architecten van de Amsterdamse School, die zeiden 'laat het woeste natuur zijn'. Een andere optie was om leentjebuur te spelen bij tuinarchitecten uit diezelfde periode, zoals Dirk Tersteegh. De derde optie was het proberen te vertalen van de stijlprincipes van de gebouwen van de Amsterdamse School naar de tuinarchitectuur.
Doordat de architectuur van de Amsterdamse School - in de wat experimentele vroege periode toen ze villa's en landhuizen ontwierpen, maar ook later toen ze de zo kenmerkende sociale woningbouw in de Amsterdamse Spaarndammerbuurt of Amsterdam-Zuid ontwierpen - sterk decoratief van aard is, kwamen de tuinarchitecten terecht in het oude, niet meer in Wageningen onderwezen vakgebied van de ornamentenleer. De vele ornamenten van de gebouwen - uitstulpingen, sterk vormgegeven entrees, deuren en ramen, de telkens terugkerende ronde vorm, en de vele beelden - vormden het uitgangspunt. Van daaruit abstraheerden de Wageningers typologieën, op een wijze die doet denken aan de manier waarop Piet Mondriaan van realistische schilderingen van bomen via abstractie komt tot zijn bekende vierkanten.
De opdrachtgever kreeg van de Wageningse tuinarchitecten dus geen passend ontwerp, al maakten de vier studenten wel een tuinontwerp, maar eerder een verdieping van zijn eerdere vraag. Volgens Roncken reageerde de opdrachtgever enthousiast op de volgens hem voor Wageningen passende, academisch uitgevallen studie. ,,Wij hebben ze de mogelijkheid gegeven de vraag opnieuw te stellen.'' De typologie is ook voor andere ontwerpen van de Amsterdamse School toepasbaar. De nieuwe eigenaar van het Schip van Blauw, het sterk ornamentele gebouw op de Wageningse Berg, heeft interesse getoond om het toe te passen in het tuinontwerp. |
M.W.

Re:ageer