Wetenschap - 29 januari 2016

Spooksteden in China

tekst:
Albert Sikkema
1

Ruim 20 procent van alle nieuwbouw in China – 49 miljoen gebouwen – staat leeg. Deze ongekende leegstand is niet alleen slecht voor de economische ontwikkeling van het land, ook de milieuschade is enorm.

Foto’s Hollandse Hoogte

De helft van de Chinese bevolking woont tegenwoordig in steden. Dat is het gevolg van de razendsnelle verstedelijking in de afgelopen twintig jaar. Na de liberalisering van de huizenmarkt in de vorige eeuw, besloot de Chinese regering om elk jaar twintig steden met woonruimte voor een miljoen inwoners te bouwen. Een deel van die steden staat leeg.

Om precies te zijn: in 2013 stond 22 procent van de nieuwbouw in alle Chinese steden leeg, zo blijkt uit onderzoek van hoogleraar Milieubeleid Arthur Mol en collega’s van de Chinese Academie van Wetenschappen. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Development. Voor het eerst brachten ze de omvang van de spooksteden in kaart, en de milieu-impact die daarmee gepaard gaat.

In hun onderzoek naar 28 spooksteden gaat het in totaal om 49 miljoen lege gebouwen, stellen de onderzoekers op basis van cijfers van de Chinese overheid. Die lege gebouwen bestrijken een oppervlakte van 3643 vierkante kilometer – ruimschoots genoeg om de provincie Friesland mee vol te bouwen. In deze spooksteden staat tussen de 23 en 90 procent van de gebouwen leeg.

Bouwwoede

Nieuwe, onbewoonde huizen in de ooit populaire kuststad Rushan.
Nieuwe, onbewoonde huizen in de ooit populaire kuststad Rushan.

Het bijzondere aan de Chinese spooksteden is dat ze nieuw zijn en nooit zijn bewoond, schrijven de onderzoekers. Het beroemdste voorbeeld is Kangbashi, een complete stad met appartementen, theaters, musea en andere – ongebruikte – voorzieningen.

De bouwwoede is aangezwengeld door provincie- en stadsbesturen, die niet keken naar de vraag naar woningen, maar die winsten maakten met de verkoop van boerenland aan stedelijke projectontwikkelaars. Die grondtransacties zorgen voor 30 tot 50 procent van de inkomsten van de provincies. Op het hoogtepunt, in 2010, boden de Chinese provincies en steden in totaal 2910 km2 grond aan voor bouwprojecten, melden de onderzoekers. Die grond ging naar projectontwikkelaars die ook niet letten op de vraag naar woningen op langere termijn. En de centrale overheid was niet in staat die bouwplannen in kaart te krijgen en te controleren.

De spooksteden zorgen niet alleen voor economische tegenvallers, zoals grote financiële risico’s, dalende huizenprijzen en werkloosheid, stellen Mol en zijn Chinese collega’s. Ze zorgen ook voor een enorme verspilling van grondstoffen. Voor de lege gebouwen in de spooksteden werd 1,5 miljard ton aan bouwmateriaal gebruikt, waaronder aluminium, staal, hout, cement, stenen en zand. Bovendien zorgde de bouw ervan voor luchtvervuiling en grote afvalbergen, verstoring van naburige ecosystemen en verspilling van energie en water, aldus de onderzoekers.

Milieuvoorschriften

Mol en collega’s adviseren de Chinese centrale overheid om beter te controleren en handhaven. Mol: ‘De centrale overheid kan de lokale overheden – denk aan de burgemeesters – sterker evalueren op de mate van grondspeculatie en leegstand dan nu het geval is. Want nu worden die vooral geëvalueerd op economische targets.’ Hij denkt ook dat de overheid meer geld moet overmaken aan de regio’s, zodat die minder afhankelijk worden van de speculatieve grondinkomsten.

Bovendien moet de Chinese overheid de verstedelijking gaan toetsen aan milieuvoorschriften, stellen Mol en zijn collega’s. ‘Dit is een algemeen probleem in China’, licht Mol toe. ‘Er komt steeds betere en strengere regelgeving, maar controle en handhaving zijn een groot probleem. Dat komt onder andere omdat de lokale officials die belast zijn met de handhaving, vaak worden aangestuurd door de lokale overheden die belang hebben bij de grondtransacties. Daardoor hebben de lokale milieudiensten weinig belang bij een strikte naleving van de voorschriften.’

De verstedelijking zet de komende jaren gewoon door. Binnen twintig jaar woont 75 procent van de Chinezen in steden, is de prognose.


Beroemde spooksteden

Het verlaten Japanse eiland Hashima.
Het verlaten Japanse eiland Hashima.

Bij het woord ‘spookstad’ denken veel mensen aan een verlaten Italiaans of Spaans dorp, ontstaan door de teloorgang van kleinschalige landbouw en plattelandsontvolking. Of misschien aan de Amerikaanse stad Detroit, leeggelopen na het vertrek van de auto- en staalindustrie.

Maar ook in andere landen zijn er beroemde spooksteden. Het voormalige vakantieparadijs Varosha op Cyprus is, sinds de Turkse invasie van dit eiland in 1974, een spookstad. Een ander voorbeeld is de stad Prypjat in het noorden van Oekraïne, de vijftigduizend inwoners tellende stad naast de kernreactor van Tsjernobyl die het in 1986 begaf. Ook het verlaten Japanse eiland Hashima, bekend van de James Bond film Skyfall, mag niet ontbreken. Het met flats volgebouwde eilandje, speciaal gebouwd om mijnwerkers voor de koolzeemijnen te huisvesten, staat sinds 1974 leeg.

De belangrijkste spookstad met een Hollands tintje ligt in China: Holland Village, een buitenwijk van Shanghai met molens en manshoge klompen die vanaf 2001 werd gebouwd om de bevolkingsdruk in de miljoenenstad te ontlasten. Omdat de naar Nederland gestileerde huizen niet erg in de smaak vielen bij de Chinezen en ze nogal duur zijn, staat deze buitenwijk vrijwel leeg.

Re:acties 1

  • Marlies Willemsen

    Beste redactie,

    Misschien een rare gedachte maar bieden deze spooksteden geen mogelijkheden voor het vluchtelingenprobleem?

    Ik begreep dat de WUR ook meer betrokken wil zijn bij de problematiek rondom de vluchtelingen. Wellicht biedt dit kansen.

    Reageer
    • Reële rover

      @ Marlies.
      Inderdaad een rare gedachte. Alleen in Europa zijn we zo achterlijk al dit agressief, islamitisch volk te importeren om onze eigen samenleving te vernietigen.
      In China zijn ze niet zo dom.


Re:ageer