Wetenschap - 13 september 2007

Spons eet ook met zijn uitlaat

1284_nieuws.jpg
Sponzen kunnen ook eten met de openingen waarmee ze water en reststoffen uitscheidden. Dat heeft Dominick Mendola MSc bij toeval ontdekt tijdens zijn onderzoek naar de voedselopname van sponzen bij de leerstoelgroepen Biotechnologie en Experimentele dierkunde. Sponzen blijken hun uitstroomopeningen aan te kunnen passen, waardoor ze meer voedsel kunnen opnemen.
Al honderd jaar is er onderzoek aan sponzen, maar het fenomeen dat Mendola beschrijft in een online publicatie begin september in Biology Letters, was nog nooit waargenomen. Het was al wel duidelijk dat sponzen voedsel innemen via de ostia, instroomopeningen die 5 tot 50 duizendste millimeter groot zijn. Via de ostia komt voedselrijk water de spons in en wordt – gefilterd – weer via de veel grotere oscula uitgescheiden; bij de bestudeerde soort waren die tot 2,5 millimeter groot. Mendola stelde echter vast dat ook een deel van de oscula gebruikt wordt voor de voedselinname. Daarvoor moet eerst het interne buizensysteem van de spons worden omgebouwd.
Mendola vindt het verbluffend hoe een spons zich aan kan passen aan de omgeving. ‘We hebben het over een lager organisme zonder zenuwstelsel, dat kennelijk in staat is om ingewikkelde manoeuvres uit te voeren. Het is fascinerend hoe de communicatie binnen de spons plaats heeft.’ Afhankelijk van bijvoorbeeld gunstiger waterstroming resorbeert de spons oscula op de ene plek en maakt elders nieuwe. Op de oude plaatsen blijven meestal gaten over die vervolgens gebruikt kunnen worden voor voedselopname.
Waarom de spons het leidingensysteem aanpast weet Mendola niet. ‘We deden de ontdekking terwijl we voortdurend voedsel toedienden. We zagen voedsel verdwijnen op een plek waar dat helemaal niet zou moeten. Ik vroeg me af waar dat in hemelsnaam allemaal bleef’, zegt de onderzoeker, die vooral kijkt naar de mogelijkheden om de spons in te zetten voor de productie van geneesmiddelen. Voor het onderzoek gebruikte hij hele kleine glasbolletjes. Met speciale camera’s en de elektronenmicroscoop werd de loop van de glasbolletjes in de spons gevolgd.
Hij kan niet zeggen hoe relevant deze vondst is. Mendola: ‘De mens zal er geen baat bij hebben, maar voor de spons is dit wel relevant. Want de spons kan er voordeel uithalen zijn uitstroomopening ook te gebruiken voor voedselinname. We weten alleen nog niet of de spons dat juist in goede of slechte tijden doet.’

Re:ageer