Organisatie - 5 juni 2008

Spinozaprijs voor Willem de Vos

Microbioloog prof. Willem de Vos krijgt de Spinozaprijs voor zijn ‘baanbrekende onderzoek naar de bijdrage van micro-organismen aan ons voedsel en onze gezondheid’. De prijs - anderhalf miljoen euro - wordt in november uitgereikt door minister Ronald Plasterk. De Vos is na prof. Marcel Dicke de tweede Wageningse onderzoeker die deze ‘Nederlandse Nobelprijs’ ontvangt.

nieuws_2259.jpg
De Spinozapremie wordt jaarlijks uitgereikt aan onderzoekers die tot de wetenschappelijke top behoren in Nederland. De andere gelauwerden zijn dit jaar kinderneurologe Marjo van der Knaap (Vrije Universiteit), letterkundige Joep Leerssen (Universiteit van Amsterdam) en natuurkundige Theo Rasing (Radboud Universiteit).
De Vos wil de prijs gebruiken voor onderzoek naar de erfelijke eigenschappen van micro-organismen in het menselijk darmsysteem. ‘We willen meer weten over de relatie tussen darmbacteriën en gezondheid.’ De Vos zoekt naar nieuwe manieren om vast te stellen van welke darmstoornissen mensen last hebben.
De microbioloog heeft jaren geleden voor het Nederlands Instituut voor Zuivelonderzoek gewerkt, waar hij ontdekte hoe melkzuurbacteriën met elkaar communiceren met speciale peptiden. Hij ontwikkelde manieren om de rijping en de houdbaarheid van kaas te bevorderen, die inmiddels breed worden toegepast. ‘Toen werkte ik voor de industrie, dat was een jeugdzonde’, zegt De Vos, die sinds vorig jaar in deeltijd als distinguished professor verbonden is aan Helsingin Yliopisto, de universiteit van Helsinki.
De Vos heeft vastgesteld dat elk mens een unieke combinatie van darmbacteriën bij zich draagt, en dat die samenstelling ook genetisch bepaald is. Hij denkt dat betere behandeling van ziekten mogelijk is als vastgesteld wordt welke darmbacteriën voor welke ziektebeelden zorgen.
Bij het onderzoek maken De Vos en zijn team gebruik van de verbeterde petrischaal: microchips met miljoenen kleine kamertjes waarin kleine hoeveelheden micro-organismen of menselijke cellen kunnen worden gekweekt. De Vos is houder van 25 patenten of patentaanvragen, hij schreef mee aan meer dan 350 publicaties en ongeveer 50 hoofdstukken in boeken, en begeleidde tot nu toe bijna 75 promovendi.
Rector Martin Kropff, bij de bekendmaking aanwezig, reageerde verguld: ‘Vorig jaar de eerste Spinozapremie voor Wageningen Universiteit en nu de tweede. Dit zet Wageningen definitief op de Nederlandse wetenschappelijke kwaliteitskaart. Wijzelf wisten dat natuurlijk al, maar ik hoef het nu niet meer uit te leggen.’/Jan Braakman


Energieke netwerker met een strakke agenda
Een energieke wetenschapsmanager is prof. Willem de Vos, met een groot netwerk en een brede belangstelling. Waar anderen jaren onderzoek investeren in één onderwerp, houdt de hoogleraar Microbiologie zich bezig met veel verschillende onderwerpen. Van de invloed van menselijke genen op de populatie van darmbacteriën, tot fundamenteel onderzoek naar de genen van oerbacteriën.
De Vos dankt zijn Spinozaprijs niet aan een groot aantal publicaties in Nature en Science, doorgaans een goede voorspeller voor prijswinnaars in de exacte wetenschappen. ‘Dat is zo’, zegt biochemicus Sacco de Vries, ‘maar dat microbiologie al een heel oud vakgebied is, heeft er zeker mee te maken. Het is niet makkelijk om nog iets nieuws te vinden dat een breed publiek aanspreekt.’
‘Hij heeft wel een indrukwekkend aantal publicaties op zijn naam’, zegt prof. John van der Oost, persoonlijk hoogleraar bij De Vos’ leerstoelgroep. ‘De laatste keer dat ik keek had hij een h-factor van 66, hij heeft dus 66 publicaties geschreven die elk meer dan 66 keer geciteerd waren. Dat is meer dan Ronald Plasterk. En daarnaast heeft hij nog een stuk of 25 patenten op zijn naam. Willem heeft een heel uitgebreid netwerk. Hij weet overal wat er gaande is, en kan aan veel touwtjes trekken.’
‘Willems energie is tomeloos’, vertelt De Vries, die samen met hem in Groningen studeerde. ‘Hij is ook uiterst efficiënt. Als je een afspraak hebt voor een half uur, dan sta je na een half uur ook buiten, en liever nog vijf of tien minuten eerder want dan heeft hij tijd over voor iets anders.’ Dat moet ook, want sinds 2006 verdeelt De Vos zijn aandacht over zijn leerstoelgroep in Wageningen en een groep in Finland. De Finse academie van wetenschappen stelde hem aan als ‘Finland Distinguished Professor’. De Vries: ‘Het ene moment denkt hij na over een wetenschappelijk probleem, het andere over een managementvraagstuk. Ik ken niemand die zo goed kan schakelen. Hij steekt er echt bovenuit. Als er op de Dreijen iemand voor de Spinozaprijs in aanmerking komt, is hij het.’/ Korné Versluis

Re:ageer