Wetenschap - 23 mei 2002

Slankmakend vetzuur vergroot de lever

Slankmakend vetzuur vergroot de lever

Spieren als staalkabels, een gewelfde borstkas en een buik als een wasbord. Zo hoort een lichaam eruit te zien, met veel spieren en weinig vet. De supplementenindustrie brengt al enkele jaren een product op de markt waarmee we dat ideaal dichterbij kunnen brengen. Wageningse en Utrechtse onderzoekers gaven CLA, het wondere vetzuur, aan muizen en ontdekten dat de claims van de industrie best zouden kunnen kloppen.

"CLA of geconjugeerd linolzuur is een natuurlijke stof", zegt dr Peter Zock van het Wageningen Centre for Food Sciences. "Koeien maken het met behulp van bacteri?n als ze gras verteren. Met je vlees of zuivel krijg je er dagelijks enkele honderden milligrammen van binnen."

Ratten en muizen verliezen een behoorlijke hoeveelheid vet als ze extra CLA binnenkrijgen. Tegelijkertijd bouwen ze extra spierweefsel op. Bij mensen lijkt het ook te werken, maar dan in bescheiden mate.

Dat blijkt uit een razendsnel groeiende stapel onderzoeken naar het vetzuur. "Daarom is dit onderzoek voorlopig ook meteen de laatste geweest", zegt Zock. "Toen we ermee begonnen, dachten we dat CLA veelbelovend was. Dat hebben we bevestigd gekregen. Maar op dit moment zijn er zoveel groepen met CLA bezig dat ons onderzoek weinig meer zou toevoegen." In Europees verband lopen er bijvoorbeeld grote onderzoeken naar speciale voedingsmiddelen met extra CLA. Die zouden de opmars van zwaarlijvigheid tot staan moeten brengen. Tegelijkertijd kijken dieronderzoekers of ze de hoeveelheid spiervlees van slachtvee kunnen vergroten, en tegelijkertijd de hoeveelheid vet kunnen verlagen, door de dieren voer met CLA te geven.

De Wageningers ontdekten dat muizen slanker werden als ze CLA kregen. Het vetzuur versterkte de effecten van een dieet met weinig calorie?n, maar ook als de muizen ongebreideld mochten eten, vielen ze af als ze CLA kregen. "Voor ongeveer driekwart kwam dat doordat de proefdieren meer energie gingen verbruiken", zegt Zock. "Daarnaast scheidden de CLA-muizen ook meer calorie?n uit via hun ontlasting." De gebruikte dosis was aan de hoge kant, maar vergelijkbaar met de drie tot zes gram die supplementengebruikers per dag slikken.

In hun onderzoek stuitten de Wageningers op een bijwerking. De lever van de proefdieren nam tussen de dertig en de vijftig procent in omvang toe. "Onderzoekers van Unilever die met hamsters werkten hebben ook iets dergelijks ontdekt", zegt Zock. "De lever van hun dieren werd dertig procent groter." In de laboratoria van Unilever bleek verder dat de levers van de hamsters vetten hadden opgeslagen, zoals ook bij overmatig alcoholgebruik of chronische blootstelling aan sommige giffen gebeurt. "Die vervetting hebben we bij onze muizen niet kunnen vaststellen."

Hoe het komt dat het supplement de lever aantast, weten de Wageningers niet. "Dat kan van alles zijn", zegt Zock. "Ik durf er niet over te speculeren. Maar het geeft wel aan dat het tijd wordt voor systematische toxiciteitsstudies bij dieren en gedegen onderzoek naar ongewenste bijwerkingen bij mensen. Die studies zijn er nog nauwelijks, zagen we tot onze verbazing. Zeker nu CLA in de winkels ligt en de reclamespotjes op tv verschijnen, moeten we daar niet te lang mee wachten." | W.K.

Re:ageer