Wetenschap - 1 januari 1970

Schoon dieet zorgt voor stinkende kattenpies

Omdat katten hun neus ophalen voor kadavers en liefst dieren opeten die ze zelf hebben gedood, blijft een auto maandenlang stinken als een kater erin heeft geürineerd. Dat blijkt uit een meerjarig onderzoeksproject van prof. Wouter Hendriks, waarvan de laatste artikelen nu in tijdschriften verschijnen.

Sinds1993 publiceerde Hendriks, die verleden jaar aantrad als hoogleraar Diervoeding, zo’n tien artikelen over zijn onderzoek naar de stof felinine, een aminozuur dat alleen katten kunnen aanmaken. Katten scheiden de verbinding in de urine uit, en kattenpies ontleent er zijn karakteristieke geur aan.
Hendriks’ meest recente publicatie verscheen deze maand in de Journal of Nutrition. ‘Er zijn drie artikelen onderweg’, zegt Hendriks niet ontevreden. Voor zijn project verzamelde de hoogleraar zo’n honderd urinemonsters van katachtigen uit alle uithoeken van de wereld.
‘Niet alle katachtigen produceren felinine’, zegt Hendriks. ‘Van de 33 soorten die we hebben onderzocht zijn er twaalf soorten niet in staat felinine aan te maken. 21 Soorten kunnen het wel, en één daarvan is onze huiskat.’ Hoe meer testosteron een kat aanmaakt, des te meer felinine zit er in zijn urine. Volwassen katers maken in hun urine in totaal ongeveer vier keer zoveel felinine aan als vrouwtjes en gecastreerde mannetjes.
‘Felinine zelf is vrijwel reukloos’, aldus Hendriks. ‘Maar in de open lucht, en met hulp van micro-organismen, wordt felinine omgezet in vluchtige stoffen met een scherpe reuk. Wij ervaren deze geur als zeer onaangenaam, maar voor vrouwtjeskatten is het net parfum. Als een kater sterker ruikt naar felinine, maakt hij ook meer testosteron aan, en is hij waarschijnlijk ook fysiek sterker.’
Het aminozuur helpt mannetjes ook bij het afbakenen van hun territorium. Voor die toepassing komt het goed uit dat de geurstoffen pas na verloop van tijd vrijkomen. ‘Het gesproeide felinine is een soort reservoir, waaruit voortdurend weer nieuwe geurstoffen vrijkomen’, zegt Hendriks. ‘Zo blijft een plasje tot in lengte van dagen functioneren als geurvlag.’ Besluit een kat dat ook het interieur van een automobiel tot zijn territorium behoort, dan blijft de lucht moeiteloos een jaar hangen. Een schoonmaakbeurt mislukt als die de vluchtige metabolieten verwijdert, maar de geurloze felinine laat zitten. Dan keert de lucht onherroepelijk terug.
Hendriks’ felinineonderzoeken zijn een spin off van zijn promotieproject, waarvoor hij de behoefte aan aminozuren van katten onderzocht. ‘Katten hebben verhoudingsgewijs veel zwavelhoudende aminozuren als cysteïne nodig voor de aanmaak van felinine. Zo kwam ik op dit onderwerp. In de afgelopen jaren hebben mijn collega’s en ik het metabolisme van felinine in kaart gebracht.’
Hendriks achterhaalde dat katten voor de aanmaak van felinine een ontgiftigingssysteem gebruiken dat bij mensen en honden giftige stoffen uit het lichaam verwijdert. ‘Dat komt waarschijnlijk omdat katten alleen levende prooien eten, en geen aas of plantaardig materiaal’, zegt Hendriks. ‘Daardoor hebben katten tijdens hun evolutie vrijwel geen gifstoffen geconsumeerd. Ze hadden het ontgiftigingssysteem niet zo hard nodig. Daarom kon er tijdens de evolutie er een andere toepassing voor ontstaan.’ / WK

Re:ageer